0505 434 9306 info@mektest.com

Exproof Ekipman Muayenesi

EXPROOF EKİPMAN MUAYENESİ

Mevzuat, Teknik Standartlar, Muayene Kapsamı ve Raporlama

Exproof ekipman muayenesi; patlayıcı gaz, buhar, sis veya toz atmosferinin oluşabileceği tehlikeli bölgelerde kullanılan elektrikli ve elektriksel olmayan ekipmanların, patlama riskine karşı belirlenen koruma özelliklerini koruyup korumadığının değerlendirilmesidir.

Exproof ekipmanlar; kimya, petrokimya, ilaç, boya, solvent, akaryakıt, LPG, doğalgaz, gıda, un ve tahıl tesisleri gibi patlayıcı ortam oluşma ihtimali bulunan işletmelerde kullanılabilir.

Bu ekipmanların uygun olmayan şekilde kullanılması, muhafazalarının zarar görmesi veya Ex koruma özelliklerinin bozulması durumunda kıvılcım, sıcak yüzey veya elektriksel ark kaynaklı patlama riski ortaya çıkabilir.

1. EXPROOF EKİPMAN MUAYENESİ NEDİR?

Exproof ekipman muayenesi; ekipmanın bulunduğu tehlikeli bölgeye, ekipmanın Ex işaretlemesine, koruma tipine, elektriksel ve mekanik bütünlüğüne uygun olup olmadığının değerlendirilmesidir.

Muayene kapsamında ekipmanın;

  • Ex etiketi,

  • Ekipman grubu ve kategorisi,

  • Gaz/toz grubu,

  • Sıcaklık sınıfı,

  • EPL seviyesi,

  • Koruma tipi,

  • Muhafaza bütünlüğü,

  • Kablo rakorları,

  • Kör tapalar,

  • Kablo girişleri,

  • Topraklama bağlantıları,

  • Kablo ve bağlantılar,

  • Kapak ve cıvatalar

kontrol edilir.

2. EXPROOF EKİPMANLAR NEDEN MUAYENE EDİLMELİDİR?

Patlayıcı ortamda bulunan ekipmanların güvenlik özellikleri zaman içerisinde;

  • Korozyon,

  • Mekanik darbe,

  • Yanlış montaj,

  • Uygunsuz kablo rakoru,

  • Eksik kör tapa,

  • Kapak gevşemesi,

  • Topraklama bağlantısının bozulması,

  • Ekipmanın yanlış değiştirilmesi

gibi nedenlerle bozulabilir.

Özellikle Ex d gibi koruma tiplerinde muhafaza bütünlüğünün bozulması, ekipmanın patlayıcı ortamda güvenli çalışmasını doğrudan etkileyebilir.

3. EXPROOF EKİPMANLAR HANGİ MEVZUATA GÖRE İNCELENİR?

Exproof ekipman muayenesinde başta;

6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu

ile ilgili iş sağlığı ve güvenliği mevzuatı dikkate alınmalıdır.

Patlayıcı ortamların bulunduğu işyerlerinde ayrıca;

Çalışanların Patlayıcı Ortamların Tehlikelerinden Korunması Hakkında Yönetmelik

esas alınmalıdır.

Ekipmanın piyasaya arzı ve uygunluk gereklilikleri açısından ise;

Muhtemel Patlayıcı Ortamda Kullanılan Teçhizat ve Koruyucu Sistemler ile İlgili Yönetmelik (2014/34/AB)

kapsamındaki gereklilikler değerlendirilir.

Elektrik tesisatının genel güvenliği açısından uygulanabilir diğer mevzuat ve teknik kurallar da dikkate alınmalıdır.

4. EXPROOF EKİPMANLAR İÇİN TEKNİK STANDARTLAR

Exproof ekipman muayenesinde ekipmanın koruma tipine göre farklı standartlar uygulanabilir.

TS EN IEC 60079-0

Patlayıcı ortamlar – Bölüm 0: Ekipman – Genel kurallar

Ex ekipmanların genel yapısı, işaretleme ve temel teknik gereklilikleri açısından temel standartlardan biridir.

TS EN 60079-10-1

Patlayıcı ortamlar – Bölüm 10-1: Alanların sınıflandırılması – Patlayıcı gaz atmosferleri

Gaz, buhar ve sis kaynaklı patlayıcı ortamların bölgelendirilmesi açısından kullanılır.

TS EN 60079-10-2

Patlayıcı ortamlar – Bölüm 10-2: Alanların sınıflandırılması – Patlayıcı toz atmosferleri

Patlayıcı toz bulunan ortamların sınıflandırılması açısından dikkate alınır.

TS EN IEC 60079-14

Patlayıcı ortamlar – Bölüm 14: Elektrik tesisatlarının tasarımı, seçimi ve kurulması

Ex elektrik tesisatının tasarım, ekipman seçimi ve montaj şartları açısından önemlidir.

TS EN IEC 60079-17

Patlayıcı ortamlar – Bölüm 17: Elektrik tesisatlarının muayenesi ve bakımı

Ex elektrik tesisatlarının muayene, bakım ve sürekliliğinin sağlanması açısından temel standartlardan biridir.

TS EN IEC 60079-19

Patlayıcı ortamlar – Bölüm 19: Ekipmanların onarımı, revizyonu, geri kazanımı ve yeniden imalatı

Ex ekipmanların onarım ve revizyon işlemleri açısından dikkate alınır.

Önemli: Exproof ekipman muayenesinde ekipmanın yalnızca “Exproof” olarak etiketlenmiş olması yeterli değildir. Bölge sınıfı ile ekipmanın Ex işaretlemesinin uyumlu olması gerekir.

5. EX İŞARETLEMESİNİN KONTROLÜ

Ex ekipman üzerindeki etiket dikkatli şekilde incelenir.

Örneğin bir ekipmanda;

II 2G Ex db IIC T4 Gb

benzeri bir işaretleme bulunabilir.

Bu işaretlemede;

  • Ekipman grubu,

  • Kategori/EPL,

  • Gaz veya toz ortamı,

  • Koruma tipi,

  • Gaz/toz grubu,

  • Sıcaklık sınıfı

gibi bilgiler yer alır.

Muayenede ekipmanın işaretlemesinin bulunduğu tehlikeli bölge ve proses koşullarıyla uyumlu olup olmadığıdeğerlendirilir.

6. TEHLİKELİ BÖLGE SINIFLANDIRMASI

Exproof ekipman seçimi ve muayenesinde işletmenin tehlikeli bölge sınıflandırması temel alınmalıdır.

Gaz, buhar ve sis için genel olarak;

  • Zone 0

  • Zone 1

  • Zone 2

Toz ortamları için;

  • Zone 20

  • Zone 21

  • Zone 22

bölgelendirmeleri kullanılır.

Ekipmanın ilgili bölgede kullanılmaya uygun olup olmadığı kontrol edilir.

7. EX EKİPMANIN GÖVDE VE MUHAFAZA KONTROLÜ

Ekipmanın muhafazası;

  • Çatlak,

  • Kırık,

  • Deformasyon,

  • Korozyon,

  • Mekanik darbe,

  • Kapak hasarı

açısından incelenir.

Muhafazanın Ex koruma özelliğini etkileyebilecek hasar bulunmaması gerekir.

8. EX D KORUMA TİPİNDE MUAYENE

Ex d – Alev sızdırmaz muhafaza koruma tipindeki ekipmanlarda muhafaza ve birleşim yüzeyleri kritik öneme sahiptir.

Kontrol sırasında;

  • Kapak bağlantıları,

  • Alev sızdırmaz birleşim yüzeyleri,

  • Cıvatalar,

  • Dişler,

  • Kablo girişleri,

  • Muhafaza bütünlüğü

değerlendirilir.

Alev sızdırmaz yüzeylere uygunsuz müdahale, taşlama veya mekanik işlem yapılmış olup olmadığına dikkat edilir.

9. EX E KORUMA TİPİNDE MUAYENE

Ex e – Artırılmış güvenlik koruma tipinde ekipmanın;

  • Klemensleri,

  • Bağlantıları,

  • İzolasyonu,

  • Kablo girişleri,

  • Sıkma bağlantıları

kontrol edilir.

Elektriksel bağlantılarda gevşeme veya aşırı ısınma belirtileri değerlendirilir.

10. EX I KORUMA TİPİNDE MUAYENE

Ex i – Kendinden emniyetli sistemlerde ekipmanın yanı sıra devrenin bütünlüğü önemlidir.

Kontrol sırasında;

  • Bariyerler,

  • İzolatörler,

  • Kablolama,

  • Devre ayrımları,

  • Uygun cihaz kullanımı,

  • İşaretlemeler

değerlendirilir.

Kendinden emniyetli devrelerde kullanılan ekipmanın sistem tasarımıyla uyumlu olması gerekir.

11. KABLO RAKORLARI VE KABLO GİRİŞLERİ

Ex ekipman muayenesinin en önemli noktalarından biri kablo rakorlarıdır.

Kontrol sırasında;

  • Rakorun Ex sertifikasyonu,

  • Ekipmanla uyumluluğu,

  • Kablo çapına uygunluğu,

  • Sıkılığı,

  • Kablo girişinin sızdırmazlığı,

  • Kör tapa kullanımı

kontrol edilir.

Uygun olmayan rakor veya kör tapa kullanılması ekipmanın koruma seviyesini bozabilir.

12. KABLO VE ELEKTRİKSEL BAĞLANTILARIN KONTROLÜ

Elektrik bağlantıları;

  • Kablo izolasyonu,

  • Klemensler,

  • Bağlantı noktaları,

  • Gevşeklik,

  • Isınma belirtileri,

  • Kablo kesiti,

  • Kablo güzergâhı

açısından değerlendirilir.

Kablolarda mekanik hasar veya izolasyon bozulması bulunmamalıdır.

13. TOPRAKLAMA VE EŞPOTANSİYEL KONTROLÜ

Ex tesisatlarda ekipmanın metal gövdesinin uygun şekilde topraklanması ve gerekli eşpotansiyel bağlantıların sağlanması büyük önem taşır.

Kontrol kapsamında;

  • Topraklama iletkeni,

  • Eşpotansiyel bağlantılar,

  • Klemensler,

  • Bağlantı noktaları

incelenir.

Gerekli durumlarda uygun ölçüm cihazlarıyla topraklama sürekliliği ve ilgili elektriksel ölçümler gerçekleştirilir.

14. SICAKLIK SINIFI KONTROLÜ

Ex ekipmanın üzerinde bulunan sıcaklık sınıfı veya maksimum yüzey sıcaklığı, ortamda bulunabilecek yanıcı maddenin özellikleriyle uyumlu olmalıdır.

Gaz ortamlarında örneğin;

  • T1,

  • T2,

  • T3,

  • T4,

  • T5,

  • T6

sıcaklık sınıfları kullanılabilir.

Muayenede ekipmanın sıcaklık sınıfının proses koşullarına uygunluğu değerlendirilir.

15. KORUMA TİPİ VE EKİPMAN UYGUNLUĞU

Ekipmanın;

  • Ex d,

  • Ex e,

  • Ex i,

  • Ex p,

  • Ex t

gibi koruma tiplerinden hangisine sahip olduğu belirlenir.

Koruma tipinin ekipmanın bulunduğu bölge ve proses şartlarına uygunluğu kontrol edilir.

16. EXPROOF EKİPMAN MUAYENE RAPORU

Hazırlanan raporda;

  • İşletme bilgileri,

  • Ekipman adı,

  • Marka,

  • Model,

  • Seri numarası,

  • Ex işaretlemesi,

  • Ekipman grubu,

  • Bölge sınıfı,

  • Koruma tipi,

  • Gaz/toz grubu,

  • Sıcaklık sınıfı,

  • EPL,

  • Kablo rakorları,

  • Kör tapalar,

  • Muhafaza durumu,

  • Topraklama,

  • Elektriksel bağlantılar,

  • Muayene tipi,

  • Tespit edilen uygunsuzluklar,

  • Fotoğraflar,

  • Kullanılan mevzuat,

  • Uygulanan standartlar,

  • Sonuç ve kanaat

yer almalıdır.

17. EXPROOF EKİPMANLARDA SIK KARŞILAŞILAN UYGUNSUZLUKLAR

Saha muayenelerinde;

  • Ex etiketinin okunamaması,

  • Ekipmanın bölgeye uygun olmaması,

  • Uygunsuz kablo rakoru,

  • Sertifikasız kör tapa,

  • Eksik kör tapa,

  • Kapak cıvatalarının eksik olması,

  • Muhafazada çatlak,

  • Korozyon,

  • Topraklama bağlantısının olmaması,

  • Kablo izolasyonunun hasarlı olması,

  • Ex d yüzeylerine uygunsuz müdahale,

  • Ekipman üzerinde yetkisiz değişiklik,

  • Uygunsuz elektriksel bağlantı

gibi uygunsuzluklarla karşılaşılabilir.

18. EXPROOF EKİPMAN MUAYENESİNİN FAYDALARI

Düzenli gerçekleştirilen Ex ekipman muayeneleri;

  • Patlama risklerinin azaltılmasına,

  • Ex koruma özelliklerinin korunmasına,

  • Uygunsuz ekipmanların tespit edilmesine,

  • Kablo ve bağlantı problemlerinin belirlenmesine,

  • Topraklama ve eşpotansiyel bağlantıların kontrol edilmesine,

  • Patlayıcı ortamlarda elektriksel güvenliğin artırılmasına

katkı sağlar.