0505 434 9306 info@mektest.com

Tezgah Muayenesi

TEZGAH MUAYENESİ

Mevzuat, Teknik Standartlar, Muayene Kapsamı ve Raporlama

Tezgâh muayenesi; işyerlerinde kullanılan torna, freze, matkap, taşlama, testere ve benzeri işleme tezgâhlarının güvenli çalışma şartlarına uygunluğunun değerlendirilmesi amacıyla gerçekleştirilen teknik muayenedir.

Tezgâhlar; dönen kesici takımlar, hareketli parçalar, elektriksel sistemler ve yüksek hızda çalışan mekanizmalar nedeniyle çeşitli iş sağlığı ve güvenliği riskleri oluşturabilir. Bu nedenle makine ve tezgâhların koruyucu tertibatlarının, acil durdurma sistemlerinin ve mekanik-elektriksel güvenlik özelliklerinin düzenli olarak kontrol edilmesi önemlidir.

1. TEZGÂH MUAYENESİ NEDİR?

Tezgâh muayenesi; makinenin mekanik, elektriksel ve güvenlik donanımlarının ilgili mevzuat, teknik standartlar ve üretici talimatlarına uygunluğunun değerlendirilmesidir.

Muayene sırasında ekipmanın tipine göre;

  • Makine gövdesi,

  • Hareketli parçalar,

  • Kesici takımlar,

  • Koruyucular,

  • Acil durdurma sistemi,

  • Kumanda elemanları,

  • Elektrik tesisatı,

  • Topraklama,

  • Emniyet şalterleri,

  • Hareket sınırlayıcılar,

  • Kayış ve kasnaklar,

  • Dişli ve transmisyon sistemleri

kontrol edilir.

2. TEZGÂHLAR NEDEN MUAYENE EDİLMELİDİR?

Tezgâhlarda meydana gelebilecek koruyucu tertibat arızaları veya mekanik-elektriksel uygunsuzluklar;

  • El ve parmak sıkışması,

  • Kesilme,

  • Dönen parçaya kapılma,

  • Parça fırlaması,

  • Elektrik çarpması,

  • Yangın,

  • Takım kırılması

gibi ciddi iş kazalarına neden olabilir.

Düzenli muayene ile güvenlik açısından kritik uygunsuzlukların erken tespit edilmesi amaçlanır.

3. TEZGÂHLAR HANGİ MEVZUATA GÖRE KONTROL EDİLİR?

Tezgâhların güvenlik kontrollerinde başta;

6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu

ve

İş Ekipmanlarının Kullanımında Sağlık ve Güvenlik Şartları Yönetmeliği

dikkate alınmalıdır.

Bunun yanında ekipmanın;

  • Üretici kullanım kılavuzu,

  • Teknik dosyası,

  • CE işaretlemesi,

  • Risk değerlendirmesi,

  • Uygunluk beyanı,

  • İlgili TS/EN/ISO standartları

değerlendirilmelidir.

4. TEZGÂHLAR İÇİN TEKNİK STANDARTLAR

Tezgâhın türüne göre uygulanacak standartlar değişiklik gösterebilir.

TS EN ISO 12100

Makinalarda güvenlik – Tasarım için genel prensipler – Risk değerlendirmesi ve risk azaltma

Makine güvenliği ve risk değerlendirmesi açısından temel standartlardan biridir.

TS EN 60204-1

Makinalarda güvenlik – Makinelerin elektrik donanımı – Bölüm 1: Genel kurallar

Tezgâhların elektriksel donanımı, kumanda sistemleri ve elektriksel güvenlik açısından dikkate alınır.

TS EN ISO 13850

Makinalarda güvenlik – Acil durdurma fonksiyonu – Tasarım prensipleri

Acil durdurma sistemlerinin güvenlik gerekleri açısından kullanılır.

TS EN ISO 13849-1

Makinalarda güvenlik – Kumanda sistemlerinin güvenlikle ilgili kısımları

Emniyet fonksiyonlarının ve güvenlikle ilgili kontrol sistemlerinin değerlendirilmesinde kullanılabilir.

TS EN ISO 14120

Makinalarda güvenlik – Koruyucular – Sabit ve hareketli koruyucuların tasarımı ve yapımı için genel kurallar

Tezgâhlardaki sabit ve hareketli koruyucuların değerlendirilmesi açısından önemlidir.

Not: Torna, freze, matkap, taşlama, testere veya pres gibi farklı tezgâh tipleri için ayrıca ürüne özel standartlar uygulanabilir.

5. TEZGÂH KİMLİK BİLGİLERİNİN KONTROLÜ

Muayene öncesinde tezgâha ait;

  • Marka,

  • Model,

  • Seri numarası,

  • Üretim yılı,

  • Güç,

  • Devir,

  • Çalışma kapasitesi

gibi teknik bilgiler kayıt altına alınır.

Makine üzerindeki teknik etiket ve uyarı işaretlerinin okunabilir durumda olup olmadığı kontrol edilir.

6. MAKİNE GÖVDESİ VE MEKANİK YAPININ KONTROLÜ

Tezgâhın gövdesi;

  • Çatlak,

  • Deformasyon,

  • Korozyon,

  • Gevşek bağlantılar,

  • Mekanik hasarlar

açısından incelenir.

Tezgâhın zemine veya kaideye sabitlenmesi gerekiyorsa bağlantıların uygunluğu da değerlendirilir.

7. HAREKETLİ PARÇALARIN KONTROLÜ

Tezgâhın;

  • Milleri,

  • Dişlileri,

  • Kayışları,

  • Kasnakları,

  • Dönen milleri,

  • Kızakları,

  • Hareketli tablaları

kontrol edilir.

Çalışma sırasında anormal ses, titreşim veya düzensiz hareket olup olmadığı değerlendirilir.

8. KORUYUCU TERTİBATLARIN KONTROLÜ

Tezgâhta bulunan koruyucular;

  • Sabit koruyucular,

  • Hareketli koruyucular,

  • Şeffaf koruyucular,

  • Kesici takım koruyucuları,

  • Kayış-kasnak koruyucuları

açısından incelenir.

Koruyucuların kolayca devre dışı bırakılamaması ve tehlikeli bölgelere erişimi mümkün olduğunca engellemesi gerekir.

9. ACİL DURDURMA SİSTEMİ

Tezgâhta acil durdurma sistemi bulunması gereken durumlarda;

  • Acil stop butonunun konumu,

  • Görünürlüğü,

  • Erişilebilirliği,

  • Çalışması,

  • Resetleme davranışı

kontrol edilir.

Acil durdurma butonuna basıldığında ilgili tehlikeli hareketlerin güvenli şekilde durması değerlendirilir.

10. EMNİYET ŞALTERLERİ VE KİLİTLEME SİSTEMLERİ

Hareketli koruyucular üzerinde bulunan emniyet şalterleri ve kilitleme sistemleri kontrol edilir.

Örneğin koruyucu kapak açıldığında tehlikeli hareketin durması gereken makinelerde bu fonksiyonun çalışıp çalışmadığı değerlendirilir.

11. ELEKTRİK PANOSU VE KABLOLARIN KONTROLÜ

Elektrik sistemi;

  • Elektrik panosu,

  • Kablolar,

  • Klemensler,

  • Sigortalar,

  • Motor bağlantıları,

  • Kumanda elemanları

açısından incelenir.

Açıkta bulunan kablo, hasarlı izolasyon veya gevşek bağlantılar uygunsuzluk olarak değerlendirilir.

12. TOPRAKLAMA KONTROLÜ

Elektrikle çalışan tezgâhlarda metal gövdenin koruma topraklaması değerlendirilir.

Gerekli görülen durumlarda uygun ölçüm cihazlarıyla;

koruma iletkeni sürekliliği ve topraklama ile ilgili elektriksel ölçümler

gerçekleştirilerek sonuçlar rapora işlenebilir.

13. KUMANDA VE KONTROL SİSTEMİ

Tezgâhın;

  • Açma-kapama butonları,

  • Kumanda kolları,

  • Hız kontrolü,

  • Devir kontrolü,

  • Joystick veya kontrol paneli,

  • Start/stop sistemi

ekipmanın yapısına göre kontrol edilir.

Kumanda elemanlarının yanlışlıkla çalışmayı önleyecek şekilde tasarlanmış olması değerlendirilir.

14. TEZGÂH TİPİNE GÖRE EK KONTROLLER

Tezgâhın türüne göre özel kontroller yapılmalıdır.

Torna Tezgâhı

  • Ayna,

  • Ayna koruyucusu,

  • Kalemlik,

  • Kızaklar,

  • Acil stop,

  • Devir kontrolü

incelenir.

Freze Tezgâhı

  • Freze mili,

  • Takım bağlantısı,

  • Tabla,

  • Koruyucular,

  • Hareket mekanizmaları

kontrol edilir.

Matkap Tezgâhı

  • Matkap mili,

  • Mandren,

  • Tabla,

  • Kayış-kasnak sistemi,

  • Koruyucu tertibat

değerlendirilir.

Taşlama Tezgâhı

  • Taş,

  • Taş muhafazası,

  • Dayama aparatı,

  • Kıvılcım siperliği,

  • Mil,

  • Flanşlar

özellikle kontrol edilir.

Şerit Testere

  • Testere şeridi,

  • Şerit muhafazaları,

  • Kesim bölgesi koruması,

  • Acil stop,

  • Gergi mekanizması

kontrol edilir.

15. FONKSİYON TESTİ

Muayene sırasında uygun ve güvenli koşullarda tezgâh çalıştırılarak;

  • Start/stop,

  • Acil stop,

  • Koruyucu tertibatlar,

  • Emniyet şalterleri,

  • Hareket sistemleri,

  • Devir/hız kontrolü

test edilir.

Çalışma sırasında anormal ses, titreşim, aşırı ısınma veya düzensiz hareket olup olmadığı değerlendirilir.

16. TEZGÂH MUAYENE RAPORU

Hazırlanan raporda;

  • İşletme bilgileri,

  • Tezgâh adı,

  • Marka/model,

  • Seri numarası,

  • Üretim yılı,

  • Teknik özellikler,

  • Mekanik yapı,

  • Koruyucular,

  • Acil stop,

  • Emniyet şalterleri,

  • Elektrik sistemi,

  • Topraklama,

  • Kumanda sistemi,

  • Fonksiyon testi,

  • Tespit edilen uygunsuzluklar,

  • Fotoğraflar,

  • Kullanılan mevzuat,

  • Uygulanan standartlar,

  • Sonuç ve kanaat

yer almalıdır.

17. TEZGÂHLARDA SIK KARŞILAŞILAN UYGUNSUZLUKLAR

Saha muayenelerinde;

  • Koruyucu muhafazanın bulunmaması,

  • Kayış ve kasnakların açıkta olması,

  • Ayna koruyucusunun olmaması,

  • Acil stopun çalışmaması,

  • Emniyet şalterinin devre dışı bırakılması,

  • Elektrik kablolarının hasarlı olması,

  • Topraklama bağlantısının bulunmaması,

  • Kumanda butonlarının uygunsuzluğu,

  • Gevşek mekanik bağlantılar,

  • Aşırı titreşim,

  • Teknik etiketin bulunmaması

gibi uygunsuzluklarla karşılaşılabilir.

18. TEZGÂH MUAYENESİNİN FAYDALARI

Düzenli gerçekleştirilen tezgâh muayeneleri;

  • Makine kaynaklı iş kazalarının azaltılmasına,

  • Hareketli parçalardan kaynaklanan risklerin belirlenmesine,

  • Koruyucu tertibatların çalışır durumda tutulmasına,

  • Elektriksel risklerin tespit edilmesine,

  • Acil durdurma sistemlerinin kontrol edilmesine,

  • Tezgâhların güvenli çalışma şartlarının korunmasına

katkı sağlar.