Caraskal Periyodik Kontrolü

CARASKAL PERİYODİK KONTROLÜ

Mevzuat, Teknik Standartlar, Kontrol Aşamaları ve Raporlama

Caraskal periyodik kontrolü; yüklerin kaldırılması ve indirilmesi amacıyla kullanılan manuel, elektrikli veya zincirli caraskalların güvenli çalışma şartlarına uygunluğunun değerlendirilmesi için gerçekleştirilen teknik kontroldür.

Caraskallar; fabrikalarda, atölyelerde, bakım tesislerinde, depolarda ve üretim alanlarında ağır yüklerin kaldırılmasında yaygın olarak kullanılmaktadır. Kaldırılan yükün düşmesi, zincir veya halat kopması, fren sisteminin devre dışı kalması ve taşıyıcı bağlantıların hasar görmesi ciddi iş kazalarına neden olabileceğinden caraskalların düzenli periyodik kontrolü büyük önem taşır.

1. CARASKAL PERİYODİK KONTROLÜ NEDİR?

Caraskal periyodik kontrolü; ekipmanın taşıma kapasitesi, kaldırma mekanizması, zincir veya halatı, kanca ve bağlantıları, fren sistemi, emniyet tertibatları ve taşıyıcı konstrüksiyonunun ilgili mevzuat, standartlar ve üretici talimatlarına uygunluğunun incelenmesidir.

Kontrol sırasında ekipmanın;

Kaldırma ve indirme mekanizması,
Zincir veya halat sistemi,
Kancaları,
Fren sistemi,
Limit tertibatları,
Yük zinciri,
El zinciri,
Gövdesi,
Askı ve bağlantı noktaları,
Taşıyıcı yapı

kontrol edilir.

2. CARASKALLAR NEDEN PERİYODİK OLARAK KONTROL EDİLMELİDİR?

Caraskallar yüksek miktarda yükleri kaldırabildiğinden, küçük bir mekanik arıza dahi ciddi sonuçlar doğurabilir.

Kontrol edilmeyen caraskallarda;

Yükün düşmesi,
Zincir veya halatın kopması,
Kancanın açılması,
Frenin yükü tutmaması,
Taşıyıcı bağlantının kopması,
Aşırı yükleme,
Kontrolsüz yük hareketi

gibi riskler ortaya çıkabilir.

Periyodik kontrolün amacı bu riskleri mümkün olduğunca erken tespit ederek ekipmanın güvenli kullanımını desteklemektir.

3. CARASKAL HANGİ MEVZUATA GÖRE KONTROL EDİLİR?

Caraskalların periyodik kontrollerinde başta;

6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu

İş Ekipmanlarının Kullanımında Sağlık ve Güvenlik Şartları Yönetmeliği

dikkate alınmalıdır.

Ayrıca;

Üretici kullanım ve bakım talimatları,
Ekipmanın teknik özellikleri,
Taşıma kapasitesi,
Montaj ve proje bilgileri,
İlgili TS/EN/ISO standartları

kontrol kapsamında değerlendirilmelidir.

4. CARASKALLAR İÇİN TEKNİK STANDARTLAR

Caraskalın tipine göre uygulanabilir standartlar değişiklik gösterebilir.

TS EN 13157

Vinçler – Güvenlik – Manuel olarak tahrik edilen kaldırma cihazları

Manuel olarak tahrik edilen kaldırma ekipmanlarının güvenlik gerekleri açısından temel standartlardan biridir.

TS EN 14492-2

Vinçler – Güvenlik – Güç tahrikli vinçler ve kaldırma cihazları

Elektrikli veya başka bir güç kaynağıyla çalışan kaldırma cihazlarının ilgili tipleri açısından dikkate alınabilir.

TS ISO 4309

Vinçler – Halatlar – Bakım ve kullanım sırasında muayene ve hurdaya ayırma

Halatlı kaldırma ekipmanlarında halatların kontrolü ve değerlendirilmesi açısından kullanılabilir.

TS EN ISO 12100

Makinalarda güvenlik – Tasarım için genel prensipler – Risk değerlendirmesi ve risk azaltma

Makine güvenliği ve risk değerlendirmesi açısından destekleyici standart olarak değerlendirilebilir.

Not: Kullanılacak standart, caraskalın manuel, elektrikli, zincirli veya halatlı olmasına ve ekipmanın üretici standardına göre belirlenmelidir.

5. CARASKAL KİMLİK VE TEKNİK BİLGİLERİNİN KONTROLÜ

Kontrol öncesinde ekipmana ait bilgiler belirlenir.

Mümkün olduğunca;

Marka,
Model,
Seri numarası,
Üretim yılı,
Kaldırma kapasitesi,
Kaldırma yüksekliği,
Çalışma sınıfı

gibi bilgiler kayıt altına alınır.

Caraskal üzerinde bulunan SWL/WLL veya maksimum kaldırma kapasitesi bilgisinin okunabilir durumda olması gerekir.

6. CARASKAL GÖVDESİNİN KONTROLÜ

Caraskal gövdesi görsel olarak incelenir.

Özellikle;

Çatlak,
Deformasyon,
Ezilme,
Korozyon,
Kaynak hasarı,
Bağlantı noktalarında gevşeme

olup olmadığı kontrol edilir.

Gövdenin yük taşıma kapasitesini etkileyebilecek herhangi bir deformasyon ayrıca değerlendirilmelidir.

7. YÜK ZİNCİRİ KONTROLÜ

Zincirli caraskallarda yük zinciri en önemli taşıyıcı elemanlardan biridir.

Zincirde;

Aşınma,
Uzama,
Eğilme,
Burulma,
Çatlak,
Korozyon,
Bakla deformasyonu

olup olmadığı kontrol edilir.

Zincirin üretici tarafından belirtilen özelliklere uygun olması gerekir.

8. HALAT KONTROLÜ

Halatlı caraskallarda çelik halat;

Tel kopmaları,
Ezilme,
Korozyon,
Bükülme,
Kuş kafesi oluşumu,
Halat çapında azalma,
Gevşeme

açısından incelenir.

Halatın kullanım dışı bırakılması gereken durumlar ilgili standart ve üretici kriterlerine göre değerlendirilmelidir.

9. KANCA KONTROLÜ

Caraskalın alt ve üst kancaları kontrol edilir.

Kancalarda;

Çatlak,
Aşınma,
Deformasyon,
Açılma,
Burulma,
Korozyon

olup olmadığı incelenir.

Ayrıca kancanın emniyet mandalının bulunması ve düzgün çalışması kontrol edilir.

10. FREN SİSTEMİ KONTROLÜ

Fren sistemi, kaldırılan yükün kontrolsüz şekilde aşağı hareket etmesini önleyen kritik güvenlik sistemidir.

Kontrol sırasında;

Yükün tutulması,
Yük altında kaçırma,
Frenleme davranışı,
Ani boşalma,
Fren mekanizmasının çalışma durumu

değerlendirilir.

Fren sisteminin yükü güvenli şekilde tutamadığı ekipman kullanılmamalıdır.

11. DİŞLİ VE KALDIRMA MEKANİZMASI KONTROLÜ

Caraskalın kaldırma mekanizması;

Dişliler,
Miller,
Rulmanlar,
Tambur,
Zincir çarkları,
Mekanik bağlantılar

açısından incelenir.

Çalışma sırasında anormal ses, takılma veya düzensiz hareket olup olmadığı değerlendirilir.

12. EL ZİNCİRİ VE KUMANDA SİSTEMİ

Manuel zincirli caraskallarda el zinciri;

Bakla durumu,
Aşınma,
Korozyon,
Bağlantı noktaları

açısından kontrol edilir.

Elektrikli caraskallarda ise;

Kumanda butonları,
Kablo,
Acil stop,
Kumanda sistemi,
Elektrik panosu

ekipmanın tipine göre değerlendirilir.

13. ÜST ASKILAMA VE BAĞLANTI NOKTALARININ KONTROLÜ

Caraskalın bağlandığı;

Kiriş,
Monoray,
Araba,
Askı noktası,
Ankraj,
Kanca veya bağlantı elemanları

kontrol edilir.

Özellikle caraskalın yalnızca kendisinin değil, yükü taşıyan üst konstrüksiyonun da güvenli olması gerekir.

14. KALDIRMA VE İNDİRME FONKSİYON TESTİ

Kontrol sırasında caraskal uygun koşullarda çalıştırılarak;

Yük kaldırma,
Yük indirme,
Durma,
Frenleme,
Hareket düzgünlüğü,
Anormal ses ve titreşimler

değerlendirilir.

Elektrikli caraskallarda ayrıca kaldırma ve indirme kumandalarının doğru çalışıp çalışmadığı kontrol edilir.

15. YÜK TESTİ

Caraskalın periyodik kontrolünde, ekipmanın tipine ve uygulanabilir teknik kriterlere göre statik ve/veya dinamik yük testi yapılabilir.

Test sırasında;

Kaldırma kapasitesi,
Fren sistemi,
Zincir/halat,
Kanca,
Gövde,
Bağlantı noktaları

değerlendirilir.

Test yükünün oranı ve test yöntemi, ekipmanın kapasitesi, standardı ve üretici talimatlarına göre belirlenmelidir.

16. CARASKAL PERİYODİK KONTROL RAPORU

Hazırlanan raporda;

İşletme bilgileri,
Caraskal marka/modeli,
Seri numarası,
Üretim yılı,
Kaldırma kapasitesi,
Kaldırma yüksekliği,
Caraskal tipi,
Zincir/halat bilgileri,
Kanca kontrolü,
Fren kontrolü,
Gövde kontrolü,
Askı ve bağlantı kontrolü,
Fonksiyon testi,
Yük testi bilgileri,
Tespit edilen uygunsuzluklar,
Fotoğraflar,
Kullanılan mevzuat,
Uygulanan standartlar,
Sonuç ve kanaat

yer almalıdır.

17. CARASKALLARDA SIK KARŞILAŞILAN UYGUNSUZLUKLAR

Saha kontrollerinde;

Zincirde aşınma,
Zincir baklalarında deformasyon,
Halatta tel kopması,
Halatta korozyon,
Kanca emniyet mandalının olmaması,
Kancada deformasyon,
Frenin yükü tutmaması,
Gövdede korozyon,
Bağlantı elemanlarının gevşemesi,
Taşıyıcı konstrüksiyonda uygunsuzluk,
Kapasite etiketinin bulunmaması,
Elektrikli modellerde kumanda arızaları

gibi uygunsuzluklarla karşılaşılabilir.

18. CARASKAL PERİYODİK KONTROLÜNÜN FAYDALARI

Düzenli yapılan kontroller;

Yük düşmesi riskinin azaltılmasına,
Fren ve kaldırma mekanizması problemlerinin erken tespitine,
Zincir ve halatların güvenliğinin değerlendirilmesine,
Kanca deformasyonlarının belirlenmesine,
Taşıyıcı bağlantıların kontrol edilmesine,
İş kazalarının önlenmesine

katkı sağlar.