GÖRSEL MUAYENE (VT) PERİYODİK KONTROLÜ

Mevzuat, Teknik Standartlar, Kontrol Aşamaları ve Raporlama

Görsel Muayene (VT – Visual Testing); kaynaklı imalatların, makine ve ekipmanların, basınçlı kapların, boru hatlarının, konstrüksiyonların ve çeşitli metal parçaların yüzeyinde bulunan çatlak, korozyon, deformasyon, kaynak hatası ve diğer yüzeysel uygunsuzlukların gözle veya yardımcı optik ekipmanlarla tespit edilmesini sağlayan tahribatsız muayene yöntemlerinden biridir.

Görsel muayene, çoğu durumda diğer tahribatsız muayene yöntemlerinden önce uygulanarak ekipmanın genel durumunun değerlendirilmesini sağlar. VT uygulaması sırasında ekipmanın yüzey durumu, kaynak dikişleri, bağlantılar ve ulaşılabilen bölgeler sistematik olarak incelenir.

---

1. GÖRSEL MUAYENE (VT) NEDİR?

Görsel muayene; bir malzemenin, kaynaklı birleşimin veya ekipmanın yüzeyinin doğrudan gözle veya yardımcı optik cihazlar kullanılarak incelenmesi yöntemidir.

Muayene sırasında;

• Çatlaklar,

• Yüzeysel gözenekler,

• Kaynak dikişi hataları,

• Yanma olukları,

• Eksik kaynak,

• Bindirme,

• Yüzey deformasyonları,

• Korozyon,

• Çizik ve ezikler,

• Kaynak sıçrantıları

gibi yüzeysel uygunsuzluklar değerlendirilebilir.

---

2. GÖRSEL MUAYENE NEDEN YAPILIR?

Görsel muayenenin temel amacı, ekipmanın veya imalatın güvenli kullanımını etkileyebilecek yüzeysel kusurların erken aşamada tespit edilmesidir.

Özellikle kaynaklı imalatlarda kaynak dikişinin geometrisi ve yüzey durumu kontrol edilerek daha ileri tahribatsız muayene yöntemlerinin uygulanmasının gerekip gerekmediği değerlendirilebilir.

VT;

• Kaynaklı konstrüksiyonlarda,

• Basınçlı kaplarda,

• Boru hatlarında,

• Makine imalatında,

• Vinç ve kaldırma ekipmanlarında,

• Çelik konstrüksiyonlarda,

• Depolama tanklarında

uygulanabilir.

---

3. GÖRSEL MUAYENEDE MEVZUAT VE TEKNİK STANDARTLAR

Görsel muayene uygulamasında muayenenin gerçekleştirildiği ekipmanın niteliğine göre ilgili mevzuat, proje şartları, teknik şartname ve standartlar dikkate alınmalıdır.

Başlıca standartlar arasında:

TS EN ISO 17637

Kaynakların tahribatsız muayenesi – Kaynaklı birleştirmelerin görsel muayenesi

Kaynaklı birleştirmelerin görsel muayenesinde temel olarak kullanılan standartlardan biridir.

TS EN ISO 5817

Kaynak – Çelik, nikel, titanyum ve bunların alaşımlarındaki ergitme kaynaklı birleştirmeler – Kusur kalite seviyeleri

Kaynaklı birleşimlerde kabul edilebilir kalite seviyelerinin değerlendirilmesinde kullanılabilir.

TS EN ISO 9712

Tahribatsız muayene – NDT personelinin vasıflandırılması ve belgelendirilmesi

Tahribatsız muayene personelinin yetkinliği ve belgelendirilmesi açısından önemlidir.

Önemli: Görsel muayenede kabul kriteri yalnızca “gözle kusur var/yok” şeklinde belirlenmemelidir. Muayene edilen ekipmana, kaynak sınıfına, projeye ve uygulanabilir standarda göre kabul kriterleribelirlenmelidir.

---

4. GÖRSEL MUAYENE (VT) KONTROL EKİPMANLARI

Görsel muayenenin niteliğine göre;

• Aydınlatma ekipmanı,

• Büyüteç,

• Kaynak kumpası,

• Kaynak mastarı,

• Ölçüm cetveli,

• Kamera,

• Boroskop/endoskop,

• Ayna,

• Yüzey temizleme ekipmanları

kullanılabilir.

Muayene için kullanılan ölçüm ve yardımcı ekipmanların uygunluğu ve gerektiğinde kalibrasyon/doğrulama durumu değerlendirilmelidir.

---

5. MUAYENE ÖNCESİ HAZIRLIK

Görsel muayeneden önce incelenecek yüzeyin yeterli şekilde görülebilir olması gerekir.

Muayene bölgesinde;

• Kir,

• Yağ,

• Pas,

• Boya,

• Kaynak sıçrantısı,

• Çapak

gibi kusurların yüzeyin değerlendirilmesini engelleyip engellemediği kontrol edilir.

Gerekli olması halinde yüzey uygun yöntemle temizlenir.

---

6. AYDINLATMA KONTROLÜ

Görsel muayenenin doğru şekilde yapılabilmesi için yeterli aydınlatma sağlanmalıdır.

Muayene sırasında;

• Yüzeyin tamamının görülebilmesi,

• Gölge oluşumunun minimum olması,

• Kaynak dikişlerinin net şekilde incelenebilmesi

sağlanır.

Gerekli durumlarda yardımcı aydınlatma kullanılır.

---

7. KAYNAK DİKİŞLERİNİN GÖRSEL MUAYENESİ

Kaynaklı birleşimlerde kaynak dikişi;

• Kaynak genişliği,

• Kaynak yüksekliği,

• Kaynak profili,

• Kaynak başlangıç ve bitişleri,

• Yüzey sürekliliği

açısından incelenir.

Ayrıca kaynak yüzeyinde;

• Çatlak,

• Gözenek,

• Yanma oluğu,

• Bindirme,

• Krater,

• Eksik dolgu,

• Aşırı kaynak metali,

• Sıçrantı

gibi uygunsuzluklar aranır.

---

8. MALZEME VE KONSTRÜKSİYON KONTROLÜ

Çelik konstrüksiyon ve makine parçalarında;

• Eğilme,

• Burkulma,

• Ezilme,

• Çatlak,

• Korozyon,

• Aşınma,

• Deformasyon

kontrol edilir.

Özellikle yük taşıyan elemanlarda meydana gelen deformasyonlar ayrıca değerlendirilmelidir.

---

9. KOROZYON KONTROLÜ

Görsel muayene sırasında yüzeyde;

• Genel korozyon,

• Lokal korozyon,

• Çukurcuk korozyonu,

• Paslanma,

• Kaplama bozulması

olup olmadığı kontrol edilir.

Korozyonun ekipmanın güvenliğini etkileyebilecek seviyede olduğundan şüphelenilmesi halinde et kalınlığı ölçümü gibi ilave muayenelerin yapılması önerilebilir.

---

10. ÇATLAK KONTROLÜ

Çatlaklar, özellikle yük taşıyan veya kaynaklı elemanlarda kritik yüzey kusurları arasında yer alır.

Görsel muayene sırasında ulaşılabilen yüzeylerde;

• Kaynak çatlakları,

• Isıl çatlaklar,

• Yüzey çatlakları,

• Deformasyon kaynaklı çatlaklar

araştırılır.

Görsel muayene ile tespit edilemeyebilecek ince veya yüzey altı çatlaklardan şüphelenilmesi halinde PT veya MT gibi uygun NDT yöntemleri ayrıca uygulanabilir.

---

11. BOYA VE KAPLAMA KONTROLÜ

Ekipmanın boya veya yüzey kaplaması;

• Soyulma,

• Kabarcıklanma,

• Çatlama,

• Korozyon,

• Kaplama kaybı

açısından incelenir.

Kaplama altı korozyon şüphesi bulunan bölgeler ayrıca değerlendirilmelidir.

---

12. BAĞLANTI ELEMANLARININ KONTROLÜ

Görsel muayene kapsamında;

• Civatalar,

• Somunlar,

• Pimler,

• Flanşlar,

• Kelepçeler,

• Bağlantı plakaları

kontrol edilebilir.

Gevşeme, deformasyon, çatlak veya korozyon olup olmadığı değerlendirilir.

---

13. ERİŞİLEMEYEN BÖLGELERİN KONTROLÜ

Doğrudan gözle görülemeyen bölgelerde;

• Ayna,

• Boroskop,

• Endoskop,

• Kamera

gibi yardımcı ekipmanlar kullanılabilir.

Muayenenin kapsamı ve erişilebilirlik durumu raporda belirtilmelidir.

---

14. GÖRSEL MUAYENE SONUÇLARININ DEĞERLENDİRİLMESİ

Muayene sonucunda tespit edilen bulgular;

• Kusurun türü,

• Konumu,

• Boyutu,

• Yönü,

• Sayısı,

• Ekipmanın çalışma koşulları,

• Uygulanabilir kabul kriterleri

dikkate alınarak değerlendirilir.

Tespit edilen her bulgunun otomatik olarak “uygunsuz” kabul edilmesi doğru değildir. Kabul kriteri, ilgili standart veya teknik şartnameye göre belirlenmelidir.

---

15. GÖRSEL MUAYENE RAPORU

Hazırlanan VT raporunda mümkün olduğunca;

• İşletme bilgileri,

• Muayene edilen ekipman,

• Ekipman kimlik bilgileri,

• Muayene tarihi,

• Muayene kapsamı,

• Muayene yöntemi,

• Kullanılan ekipmanlar,

• Aydınlatma koşulları,

• Muayene edilen bölgeler,

• Tespit edilen kusurlar,

• Kusurların konumu ve ölçüleri,

• Fotoğraflar,

• Kabul kriterleri,

• Kullanılan standartlar,

• Sonuç ve değerlendirme

yer almalıdır.

---

16. GÖRSEL MUAYENEDE SIK KARŞILAŞILAN UYGUNSUZLUKLAR

Saha uygulamalarında;

• Kaynak çatlakları,

• Kaynakta gözenek,

• Yanma olukları,

• Bindirme,

• Eksik kaynak,

• Kaynak sıçrantıları,

• Korozyon,

• Deformasyon,

• Çizik ve ezikler,

• Gevşek bağlantılar,

• Kaplama hasarları

gibi uygunsuzluklarla karşılaşılabilir.

---

17. VT'NİN DİĞER TAHRİBATSIZ MUAYENE YÖNTEMLERİYLE İLİŞKİSİ

Görsel muayene çoğu zaman diğer NDT yöntemlerinin öncesinde veya tamamlayıcısı olarak uygulanır.

İhtiyaca göre;

PT – Sıvı Penetrant Muayene: Yüzeye açık çatlakların tespiti

MT – Manyetik Parçacık Muayenesi: Ferromanyetik malzemelerde yüzey ve yüzeye yakın süreksizliklerin tespiti

UT – Ultrasonik Muayene: İç ve yüzey altı süreksizliklerin değerlendirilmesi

RT – Radyografik Muayene: İç yapıdaki süreksizliklerin görüntülenmesi

ET – Girdap Akımları Muayenesi: İletken malzemelerde yüzey ve yüzeye yakın kusurların değerlendirilmesi

amacıyla kullanılabilir.