Jeneratör Periyodik Kontrolü

JENERATÖR PERİYODİK KONTROLÜ

Mevzuat, Teknik Standartlar, Kontrol Aşamaları ve Raporlama

Jeneratörler; elektrik enerjisinin kesilmesi, şebeke arızaları veya şebekenin bulunmadığı durumlarda elektrik enerjisi sağlamak amacıyla kullanılan önemli iş ekipmanlarıdır. Fabrikalar, işletmeler, hastaneler, alışveriş merkezleri, şantiyeler, veri merkezleri ve ticari yapılarda kritik yüklerin enerjisiz kalmasını önlemek amacıyla kullanılmaktadır.

Jeneratörlerin güvenilir şekilde çalışması; yalnızca motorun çalıştırılmasıyla değil, alternatör, yakıt sistemi, akü ve şarj sistemi, soğutma sistemi, egzoz sistemi, elektrik panosu, otomatik transfer sistemi, koruma düzenekleri ve topraklama sisteminin birlikte değerlendirilmesiyle sağlanabilir.

Bu nedenle jeneratörlerin periyodik kontrolü, hem iş sağlığı ve güvenliği hem de elektrik enerjisinin sürekliliği açısından önem taşır.

---

1. JENERATÖR PERİYODİK KONTROLÜ NEDİR?

Jeneratör periyodik kontrolü; jeneratör grubunun mevzuat, ilgili teknik standartlar, üretici talimatları ve kullanım şartları doğrultusunda güvenli ve çalışabilir durumda olup olmadığının değerlendirilmesidir.

Kontrol kapsamında jeneratörün yapısına göre;

• Dizel veya benzinli motor,

• Alternatör,

• Yakıt sistemi,

• Yakıt tankı,

• Akü ve şarj sistemi,

• Soğutma sistemi,

• Radyatör,

• Egzoz sistemi,

• Kontrol panosu,

• Otomatik transfer panosu,

• Devre kesiciler,

• Koruma sistemleri,

• Topraklama bağlantıları,

• Acil durdurma sistemi

kontrol edilir.

---

2. JENERATÖRLER NEDEN PERİYODİK OLARAK KONTROL EDİLMELİDİR?

Jeneratörler çoğu zaman normal çalışma sırasında beklemede bulunur ve yalnızca elektrik kesintisi olduğunda devreye girer.

Bu durum, jeneratörün uzun süre çalıştırılmadan beklemesine neden olabilir. Bekleme sırasında;

• Akünün zayıflaması,

• Yakıt sisteminde problemler,

• Yakıt kaçağı,

• Motor yağ seviyesinin düşmesi,

• Soğutma sıvısı problemleri,

• Kayışlarda aşınma,

• Elektrik bağlantılarında gevşeme,

• Otomatik transfer sisteminde arıza

gibi sorunlar meydana gelebilir.

Jeneratörün elektrik kesintisi sırasında çalışmaması, özellikle kritik işletmelerde ciddi operasyonel ve güvenlik problemlerine yol açabilir.

---

3. JENERATÖR PERİYODİK KONTROLÜ HANGİ MEVZUATA GÖRE YAPILIR?

Jeneratörlerin periyodik kontrollerinde başta;

6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu ve İş Ekipmanlarının Kullanımında Sağlık ve Güvenlik Şartları Yönetmeliği dikkate alınır.

Jeneratör aynı zamanda elektrik tesisatının bir parçası olarak değerlendirildiğinde, tesisatın niteliğine göre;

• Elektrik Tesislerinde Topraklamalar Yönetmeliği,

• Elektrik İç Tesisleri Yönetmeliği,

• ilgili elektrik tesisatı mevzuatı,

• üretici teknik dokümanları

da değerlendirmeye alınabilir.

---

4. JENERATÖRLER İÇİN TEKNİK STANDARTLAR

Jeneratörün tipine ve sistemin özelliklerine göre farklı standartlar dikkate alınabilir.

TS ISO 8528 SERİSİ

İçten yanmalı motorlarla tahrik edilen alternatif akım jeneratör grupları

Jeneratör gruplarının tasarım, performans ve test özellikleri açısından temel standart serilerinden biridir.

Jeneratörün yapısına göre TS ISO 8528 serisinin ilgili bölümleri kullanılabilir.

TS EN 60204-1

Makinalarda güvenlik – Makinaların elektrik teçhizatı – Bölüm 1: Genel kurallar

Jeneratörün makine ve elektrik kumanda sisteminin yapısına göre ilgili elektriksel güvenlik kriterlerinin değerlendirilmesinde dikkate alınabilir.

TS EN IEC 61439 SERİSİ

Alçak gerilim anahtarlama ve kontrol düzenleri için ilgili teknik kriterleri içerir. Jeneratör panosu veya transfer panosunun yapısına göre değerlendirilebilir.

TS HD 60364 SERİSİ

Alçak gerilim elektrik tesisatlarının tasarım ve güvenlik kriterlerinde ilgili bölümleriyle dikkate alınabilir.

TS EN 62305 SERİSİ

Yapının yıldırımdan korunma ve aşırı gerilim koruma sistemi ile jeneratör tesisatı arasındaki ilişkilerin değerlendirilmesinde ilgili hükümler kapsamında dikkate alınabilir.

Not: Jeneratör periyodik kontrol raporunda kullanılacak standartlar jeneratörün türüne, elektrik sistemine, kullanım alanına ve yapılan kontrolün kapsamına göre belirlenmelidir.

---

5. JENERATÖRÜN GENEL GÖRSEL KONTROLÜ

Kontrolün ilk aşamasında jeneratörün genel fiziksel durumu incelenir.

Kontrol kapsamında;

• Şase,

• Kasa,

• Motor,

• Alternatör,

• Yakıt sistemi,

• Pano,

• Kablo bağlantıları,

• Egzoz sistemi,

• Havalandırma,

• Akü sistemi

kontrol edilir.

Jeneratörde yağ, yakıt veya soğutma sıvısı kaçağı bulunup bulunmadığı değerlendirilir.

---

6. DİZEL MOTOR KONTROLÜ

Dizel jeneratörlerde motorun;

• Genel fiziksel durumu,

• Yağ seviyesi,

• Yağ kaçakları,

• Soğutma sistemi,

• Kayışlar,

• Hortumlar,

• Yakıt sistemi,

• Yakıt bağlantıları

kontrol edilir.

Motor çalıştırılarak anormal ses, titreşim, duman veya çalışma düzensizliği olup olmadığı gözlemlenir.

---

7. ALTERNATÖR KONTROLÜ

Alternatör, mekanik enerjiyi elektrik enerjisine dönüştüren temel ekipmandır.

Kontrol sırasında;

• Alternatör gövdesi,

• Bağlantılar,

• Klemensler,

• Kablo bağlantıları,

• Soğutma sistemi,

• İzolasyon durumu,

• Çıkış gerilimi

jeneratörün yapısına ve kontrol kapsamına göre değerlendirilir.

---

8. JENERATÖR ÇIKIŞ GERİLİMİ VE FREKANS KONTROLÜ

Jeneratör çalıştırılarak elektriksel çıkış değerleri kontrol edilebilir.

Sistemin yapısına göre;

• Faz-faz gerilim,

• Faz-nötr gerilim,

• Frekans,

• Faz sırası,

• Gerilim kararlılığı

ölçülebilir.

Ölçüm sonuçları jeneratörün üretici tarafından belirtilen nominal değerleri ile karşılaştırılmalıdır.

---

9. JENERATÖR YÜK TESTİ

Jeneratörün yalnızca yüksüz çalıştırılması, kapasitesinin tam olarak değerlendirilmesi için her zaman yeterli değildir.

Uygun test şartlarının sağlanması halinde jeneratör;

• Yüksüz,

• Kısmi yükte,

• Tasarımına uygun yük seviyelerinde

test edilebilir.

Yük testi sırasında;

• Gerilim,

• Frekans,

• Akım,

• Yük,

• Motor çalışma durumu,

• Alternatör çıkışı

izlenebilir.

Testin kapsamı jeneratörün gücüne, işletme şartlarına, üretici talimatlarına ve uygulanabilir teknik kriterlere göre belirlenmelidir.

---

10. AKÜ VE ŞARJ SİSTEMİ KONTROLÜ

Jeneratörün gerektiğinde çalıştırılabilmesi için marş aküsü kritik öneme sahiptir.

Kontrol sırasında;

• Akü fiziksel durumu,

• Akü bağlantıları,

• Kutuplar,

• Akü gerilimi,

• Şarj cihazı,

• Şarj sistemi,

• Akü kabloları

incelenir.

Aküde şişme, çatlak, kaçak veya oksitlenme olup olmadığı kontrol edilmelidir.

---

11. YAKIT SİSTEMİNİN KONTROLÜ

Yakıt sisteminde;

• Yakıt tankı,

• Yakıt hortumları,

• Borular,

• Vanalar,

• Filtreler,

• Bağlantılar,

• Yakıt kaçakları

kontrol edilir.

Yakıt tankının fiziksel durumu ve bağlantılarında korozyon veya sızıntı olup olmadığı değerlendirilir.

---

12. SOĞUTMA SİSTEMİ KONTROLÜ

Motorun güvenli çalışma sıcaklığında tutulması için soğutma sistemi kontrol edilir.

Kontrol kapsamında;

• Radyatör,

• Fan,

• Fan kayışı,

• Hortumlar,

• Soğutma sıvısı,

• Genleşme tankı,

• Bağlantılar

incelenir.

Soğutma sistemindeki kaçaklar ve aşırı ısınma riski değerlendirilmelidir.

---

13. EGZOZ SİSTEMİNİN KONTROLÜ

Egzoz sistemi;

• Egzoz boruları,

• Susturucu,

• Bağlantılar,

• Askılar,

• İzolasyon,

• Kaçaklar

açısından kontrol edilir.

Egzoz gazlarının güvenli şekilde ortam dışına atılması ve sıcak yüzeylerin uygun şekilde korunması önemlidir.

---

14. JENERATÖR KONTROL PANOSUNUN KONTROLÜ

Jeneratör kontrol panosunda;

• Ana şalter,

• Sigortalar,

• Kontaktörler,

• Röleler,

• Klemensler,

• Kablolar,

• Ölçü aletleri,

• Kontrol modülü,

• Koruma sistemleri

kontrol edilir.

Pano içerisinde gevşek bağlantı, aşırı ısınma belirtisi veya hasarlı kablo bulunup bulunmadığı değerlendirilir.

---

15. OTOMATİK TRANSFER PANOSU KONTROLÜ

Otomatik transfer sistemi bulunan jeneratörlerde şebeke enerjisi kesildiğinde yükün jeneratöre aktarılması ve şebeke enerjisi geri geldiğinde sistemin tekrar şebekeye dönmesi sağlanır.

Kontrol kapsamında;

• Şebeke-jeneratör geçişi,

• Kontaktör veya motorlu şalterler,

• Kumanda sistemi,

• Kontrol modülü,

• Kilitleme sistemi,

• Geri dönüş fonksiyonu

makinenin ve tesisatın tasarımına uygun şekilde değerlendirilir.

---

16. KORUMA SİSTEMLERİNİN KONTROLÜ

Jeneratörlerde bulunan koruma fonksiyonları, sistemin güvenli şekilde çalışması açısından önemlidir.

Jeneratörün yapısına göre;

• Aşırı akım,

• Düşük yağ basıncı,

• Yüksek motor sıcaklığı,

• Aşırı/düşük gerilim,

• Aşırı/düşük frekans,

• Aşırı hız,

• Acil durdurma

gibi koruma fonksiyonları bulunabilir.

Mevcut koruma fonksiyonlarının üretici teknik dokümanlarına uygunluğu değerlendirilir.

---

17. ACİL DURDURMA BUTONU KONTROLÜ

Jeneratörde bulunan acil durdurma butonu;

• Fiziksel durum,

• Erişilebilirlik,

• İşaretleme,

• Fonksiyon

açısından kontrol edilir.

Acil durdurma fonksiyonu devreye alındığında jeneratörün ilgili çalışma fonksiyonlarının güvenli şekilde durması beklenir.

---

18. TOPRAKLAMA KONTROLÜ

Jeneratörün elektriksel güvenliği açısından topraklama sistemi büyük önem taşır.

Kontrol kapsamında;

• Jeneratör gövdesi,

• Şase,

• Pano,

• Koruma iletkenleri,

• Topraklama bağlantıları

incelenebilir.

Gerekli durumlarda uygun ölçüm cihazları kullanılarak topraklama ölçümleri gerçekleştirilir.

Ölçüm sonuçları ilgili mevzuat ve teknik kriterler kapsamında değerlendirilmelidir.

---

19. JENERATÖRDE İZOLASYON VE ELEKTRİKSEL KONTROLLER

Kontrolün kapsamına ve ekipmanın yapısına göre;

• Kablo bağlantıları,

• İzolasyon,

• Koruma düzenekleri,

• Elektriksel bağlantılar,

• Pano elemanları

değerlendirilebilir.

Elektriksel ölçümlerin yapılmasında jeneratör üreticisinin talimatları ve ilgili elektrik tesisatı standartları dikkate alınmalıdır.

---

20. JENERATÖR FONKSİYON TESTİ

Uygun koşullarda jeneratör çalıştırılarak;

• Manuel çalıştırma,

• Otomatik çalıştırma,

• Şebeke kesintisi simülasyonu,

• Jeneratör devreye girme,

• Yük aktarımı,

• Şebekeye geri dönüş,

• Acil stop,

• Alarm fonksiyonları

kontrol edilebilir.

---

21. JENERATÖR PERİYODİK KONTROL RAPORU

Kontrol sonucunda hazırlanan raporda;

• İşletme bilgileri,

• Jeneratör marka/model bilgileri,

• Seri numarası,

• Üretim yılı,

• Gücü (kVA/kW),

• Motor bilgileri,

• Alternatör bilgileri,

• Yakıt tipi,

• Kontrol tarihi,

• Kullanılan mevzuat,

• Uygulanan standartlar,

• Elektriksel ölçüm sonuçları,

• Topraklama ölçüm sonuçları,

• Fonksiyon testleri,

• Yük testi sonuçları,

• Tespit edilen uygunsuzluklar,

• Fotoğraflar,

• Sonuç ve kanaat

yer almalıdır.

---

22. JENERATÖRLERDE SIK KARŞILAŞILAN UYGUNSUZLUKLAR

Saha kontrollerinde;

• Akünün zayıf olması,

• Akü bağlantılarında oksitlenme,

• Şarj cihazı arızası,

• Yakıt kaçağı,

• Yağ kaçağı,

• Soğutma sıvısı kaçağı,

• Hasarlı hortumlar,

• Egzoz sisteminde kaçak,

• Elektrik panosunda gevşek bağlantılar,

• Topraklama bağlantılarında uygunsuzluk,

• Otomatik transfer sisteminin çalışmaması,

• Acil stop arızası,

• Alarm/koruma sistemlerinin devre dışı olması,

• Yetersiz veya kararsız çıkış gerilimi,

• Frekans uygunsuzluğu,

• Jeneratörün yük altında yeterli performans gösterememesi

gibi uygunsuzluklarla karşılaşılabilir.

---

23. PERİYODİK KONTROL VE BAKIM ARASINDAKİ FARK

Jeneratörün periyodik kontrolü ile bakım işlemleri birbirinden farklıdır.

Motor yağının değiştirilmesi → Bakım

Motorun yağ kaçağı açısından kontrol edilmesi → Periyodik kontrol

Akünün değiştirilmesi → Bakım

Akü ve şarj sisteminin çalışma durumunun kontrol edilmesi → Periyodik kontrol

Yakıt filtresinin değiştirilmesi → Bakım

Yakıt sisteminin kaçak ve fiziksel durum açısından kontrol edilmesi → Periyodik kontrol

Arızalı kontaktörün değiştirilmesi → Bakım/onarım

Transfer sisteminin çalışma fonksiyonunun test edilmesi → Periyodik kontrol

Bu nedenle jeneratöre bakım yapılmış olması, periyodik kontrolün yerine geçmez.

---

24. JENERATÖR PERİYODİK KONTROLÜNÜN FAYDALARI

Düzenli yapılan jeneratör kontrolleri;

• Elektrik kesintilerinde jeneratörün çalışabilirliğinin değerlendirilmesine,

• Elektriksel risklerin tespit edilmesine,

• Motor ve alternatör problemlerinin erken belirlenmesine,

• Akü ve şarj sisteminin kontrol edilmesine,

• Otomatik transfer sisteminin değerlendirilmesine,

• Topraklama uygunsuzluklarının tespit edilmesine,

• Jeneratörün güvenli kullanımının desteklenmesine

katkı sağlar.