Endüstriyel Kapı Periyodik Kontrolü

ENDÜSTRİYEL KAPILARIN PERİYODİK KONTROLÜ

Mevzuat, Teknik Standartlar, Kontrol Aşamaları ve Raporlama

Endüstriyel kapılar; fabrika, üretim tesisi, depo, lojistik merkezi, hangar, otopark ve benzeri işletmelerde personel, araç, malzeme ve ekipman geçişlerinin güvenli ve kontrollü şekilde gerçekleştirilmesini sağlayan önemli iş ekipmanlarıdır.

Sürgülü kapılar, seksiyonel kapılar, hızlı PVC kapılar, katlanır kapılar, rulo kepenkler, otomatik kapılar ve benzeri sistemler yoğun kullanım nedeniyle zaman içerisinde mekanik ve elektriksel açıdan yıpranabilir.

Kapının hareketli parçalarında meydana gelebilecek arızalar, sıkışma, düşme, kontrolsüz hareket, motor veya kumanda sistemi arızaları; çalışanların yaralanmasına, araç ve ekipmanların zarar görmesine neden olabilir.

Bu nedenle endüstriyel kapıların periyodik kontrolü, kapının güvenli şekilde çalışıp çalışmadığının düzenli olarak değerlendirilmesi açısından önemlidir.

1. ENDÜSTRİYEL KAPI PERİYODİK KONTROLÜ NEDİR?

Endüstriyel kapı periyodik kontrolü; kapının mevzuat, ilgili teknik standartlar, üretici talimatları ve kullanım şartlarıdoğrultusunda güvenli çalışmaya uygunluğunun değerlendirilmesidir.

Kontrol sırasında kapının türüne göre;

• Kapı kanadı,

• Ray ve makaralar,

• Menteşeler,

• Motor ve tahrik sistemi,

• Halatlar ve zincirler,

• Karşı ağırlıklar,

• Fren sistemi,

• Limit switchler,

• Fotoseller,

• Emniyet kenarları,

• Acil durdurma sistemi,

• Kumanda sistemi,

• Manuel açma-kapama sistemi

kontrol edilir.

2. ENDÜSTRİYEL KAPILAR NEDEN PERİYODİK OLARAK KONTROL EDİLMELİDİR?

Endüstriyel kapılar gün içerisinde çok sayıda açma-kapama hareketi gerçekleştirebilir.

Bu yoğun kullanım sonucunda;

• Raylarda deformasyon,

• Makaralarda aşınma,

• Halat veya zincirlerde yıpranma,

• Bağlantı elemanlarında gevşeme,

• Motor ve redüktörde problemler,

• Fotosel arızaları,

• Limit switch problemleri,

• Emniyet sensörü arızaları

meydana gelebilir.

Özellikle ağır kapıların kontrolsüz hareket etmesi ciddi sıkışma ve ezilme riskleri oluşturabilir.

Periyodik kontrol sayesinde bu tür uygunsuzlukların erken tespit edilmesi ve gerekli bakım veya onarım işlemlerinin planlanması sağlanır.

3. ENDÜSTRİYEL KAPI PERİYODİK KONTROLÜ HANGİ MEVZUATA GÖRE YAPILIR?

İşyerlerinde bulunan endüstriyel kapıların periyodik kontrollerinde öncelikle;

6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu

ve

İş Ekipmanlarının Kullanımında Sağlık ve Güvenlik Şartları Yönetmeliği

dikkate alınır.

Bunun yanında kapının türüne ve kullanım amacına göre;

• Üretici kullanım ve bakım talimatları,

• İlgili TS EN standartları,

• Makine/kapı teknik dokümanları,

• Elektrik tesisatı ve kontrol kriterleri

de değerlendirilmelidir.

Özellikle otomatik ve motorlu endüstriyel kapılarda kapının makine niteliği, elektrikli tahrik sistemi ve güvenlik fonksiyonları birlikte değerlendirilmelidir.

4. ENDÜSTRİYEL KAPILARDA TEKNİK STANDARTLAR

Endüstriyel kapının tipine göre farklı standartlar uygulanabilir.

TS EN 13241

Endüstriyel, ticari, garaj kapıları ve kapılar – Ürün standardı, performans özellikleri

Endüstriyel ve ticari kapıların teknik özellikleri açısından temel standartlardan biridir.

TS EN 12453

Endüstriyel, ticari, garaj kapıları ve kapılar – Motorlu kapıların kullanımı – Güvenlik

Motorlu kapıların güvenli kullanımına ilişkin önemli kriterleri içerir.

Kapının güvenlik fonksiyonlarının değerlendirilmesinde özellikle önemlidir.

TS EN 12604

Endüstriyel, ticari ve garaj kapıları ve kapılar – Mekanik özellikler – Gereklilikler ve deney metotları

Kapının mekanik bileşenleri ve güvenli mekanik çalışma koşulları açısından dikkate alınabilir.

TS EN 12635

Endüstriyel, ticari ve garaj kapıları ve kapılar – Montaj ve kullanım

Kapıların montaj, kullanım ve bakımına ilişkin gereklilikleri kapsar.

Not: Kontrol raporunda bütün standartların otomatik olarak yazılması yerine, kontrol edilen kapının tipine ve sistemine gerçekten uygulanabilir standartların belirtilmesi teknik açıdan daha doğru olacaktır.

5. ENDÜSTRİYEL KAPININ GENEL GÖRSEL KONTROLÜ

Periyodik kontrolün ilk aşamasında kapının genel durumu incelenir.

Kontrol sırasında;

• Kapı kanadı,

• Kasa,

• Raylar,

• Makaralar,

• Menteşeler,

• Bağlantı elemanları,

• Sabitlemeler,

• Motor,

• Redüktör,

• Koruyucu muhafazalar

kontrol edilir.

Kapıda çatlak, deformasyon, korozyon veya mekanik hasar bulunup bulunmadığı değerlendirilir.

6. KAPININ MEKANİK SİSTEMİNİN KONTROLÜ

Kapının mekanik aksamı, güvenli hareket açısından önemli bir kontrol alanıdır.

Kapının türüne göre;

• Raylar,

• Makaralar,

• Tekerlekler,

• Menteşeler,

• Miller,

• Pimler,

• Burçlar,

• Zincirler,

• Halatlar,

• Karşı ağırlıklar

kontrol edilir.

Aşınmış veya hasarlı parçalar kontrol sırasında raporlanmalıdır.

7. RAY VE MAKARA KONTROLÜ

Sürgülü, seksiyonel veya benzeri hareketli kapılarda ray ve makaralar kapının hareketini sağlayan temel mekanik bileşenlerdir.

Kontrol sırasında;

• Rayların düzgünlüğü,

• Ray bağlantıları,

• Makaraların durumu,

• Aşınma,

• Deformasyon,

• Sabitleme elemanları

incelenir.

Ray üzerinde meydana gelen deformasyonlar kapının hareketinde zorlanmaya veya sıkışmaya neden olabilir.

8. MOTOR VE TAHRİK SİSTEMİNİN KONTROLÜ

Motorlu endüstriyel kapılarda motor ve tahrik sistemi kontrol edilir.

Kontrol sırasında;

• Elektrik motoru,

• Redüktör,

• Tahrik zinciri,

• Dişliler,

• Kaplinler,

• Bağlantı elemanları,

• Motor muhafazası

incelenebilir.

Çalışma sırasında anormal ses, titreşim veya düzensiz hareket bulunup bulunmadığı değerlendirilir.

9. HALAT, ZİNCİR VE KARŞI AĞIRLIK KONTROLÜ

Sisteminde halat, zincir veya karşı ağırlık bulunan endüstriyel kapılarda bu parçalar ayrıca incelenmelidir.

Kontrol kapsamında;

• Halatlarda kopma veya liflenme,

• Zincirde aşınma,

• Zincir bağlantıları,

• Karşı ağırlık,

• Bağlantı elemanları,

• Sabitleme noktaları

değerlendirilir.

Özellikle ağır kapılarda taşıyıcı elemanların güvenilir olması büyük önem taşır.

10. KAPI FREN SİSTEMİNİN KONTROLÜ

Motorlu kapılarda kapının kontrolsüz şekilde hareket etmesini önleyen fren veya tutma sistemleri bulunabilir.

Kontrol sırasında kapının türüne göre;

• Motor freni,

• Mekanik fren,

• Fren mekanizması,

• Geri kaçmayı önleyen sistemler

kontrol edilir.

Kapının durması gereken noktada güvenli şekilde durup durmadığı fonksiyon testiyle değerlendirilebilir.

11. LİMİT SWITCH KONTROLÜ

Limit switchler, kapının belirlenen açık ve kapalı konumlara geldiğinde hareketini durdurmasını sağlayan önemli kontrol elemanlarıdır.

Kontrol sırasında;

• Açık konum limiti,

• Kapalı konum limiti,

• Limit switch bağlantıları,

• Sensörlerin fiziksel durumu

kontrol edilir.

Kapının limit noktasını aşarak hareket etmesi ciddi mekanik hasarlara ve güvenlik risklerine neden olabilir.

12. FOTOCELL VE EMNİYET SENSÖRLERİNİN KONTROLÜ

Motorlu endüstriyel kapılarda fotosel ve benzeri algılama sistemleri, kapının hareket alanında bulunan kişilerin veya nesnelerin algılanmasına yardımcı olur.

Fonksiyon testi sırasında;

• Fotosel,

• Emniyet sensörleri,

• Algılama mesafesi,

• Sensör bağlantıları,

• Kapının sensöre verdiği tepki

değerlendirilebilir.

Örneğin kapı kapanırken algılama alanına bir engel girdiğinde kapının güvenlik fonksiyonunun tasarıma uygun şekilde devreye girip girmediği kontrol edilir.

13. EMNİYET KENARI KONTROLÜ

Bazı otomatik kapılarda kapının alt kısmında emniyet kenarı / basınç algılama sistemi bulunur.

Bu sistem kapının kapanma sırasında bir engelle karşılaşması durumunda kapının durmasına veya geri açılmasına yardımcı olur.

Fonksiyon testi sırasında sistemin üretici tarafından belirlenen çalışma prensibine uygun şekilde tepki verip vermediği değerlendirilir.

14. ACİL DURDURMA SİSTEMİNİN KONTROLÜ

Sistemde acil durdurma butonu bulunuyorsa;

• Butonun fiziksel durumu,

• Erişilebilirliği,

• Elektriksel bağlantısı,

• Acil durdurma fonksiyonu

kontrol edilir.

Acil durdurma sisteminin kapının güvenli şekilde durmasını sağlayıp sağlamadığı fonksiyon testiyle değerlendirilmelidir.

15. MANUEL AÇMA-KAPAMA SİSTEMİNİN KONTROLÜ

Elektrikli kapılarda enerji kesintisi veya acil durumlar için manuel açma mekanizması bulunabilir.

Kontrol sırasında;

• Manuel açma mekanizması,

• Kilit sistemi,

• Acil durum açma sistemi,

• Mekanik bağlantılar

değerlendirilebilir.

16. KAPI KONTROL PANELİNİN KONTROLÜ

Motorlu endüstriyel kapılarda bulunan kontrol panosu incelenir.

Kontrol kapsamında;

• Elektrik bağlantıları,

• Sigortalar,

• Kontaktörler,

• Röleler,

• Kumanda devresi,

• Kablo bağlantıları,

• Pano kapağı,

• Etiketleme,

• Koruyucu muhafazalar

değerlendirilir.

17. KUMANDA SİSTEMİNİN KONTROLÜ

Kapının kullanım şekline göre;

• Butonlu kumanda,

• Uzaktan kumanda,

• Kartlı geçiş,

• Fotosel,

• Radar,

• Manyetik sensör,

• Otomatik açma sistemleri

bulunabilir.

Kumanda sistemlerinin kapıyı güvenli şekilde açıp kapatması ve gerekli güvenlik fonksiyonlarının devreye girmesi kontrol edilir.

18. KAPI HAREKET TESTİ

Periyodik kontrolde kapının çalışma hareketi gözlemlenir.

Test sırasında;

• Açılma,

• Kapanma,

• Durma,

• Hareket yönü,

• Hız,

• Anormal ses,

• Titreşim,

• Sürtünme,

• Limit konumları

değerlendirilir.

Kapının çalışma sırasında takılması, ani hareket etmesi veya kontrolsüz şekilde durması uygunsuzluk açısından incelenmelidir.

19. KAPI GÜVENLİK FONKSİYONLARININ TESTİ

Kapının türüne ve donanımına göre;

• Fotosel testi,

• Emniyet kenarı testi,

• Acil stop testi,

• Limit switch testi,

• Manuel açma testi,

• Fren/tutma sistemi testi,

• Sıkışma önleme fonksiyonu

gerçekleştirilebilir.

Bu testlerin amacı yalnızca kapının açılıp kapanmasını değil, güvenlik fonksiyonlarının doğru çalışmasınıdeğerlendirmektir.

20. ENDÜSTRİYEL KAPI PERİYODİK KONTROL RAPORU

Kontrol sonunda düzenlenen raporda;

• İşletme bilgileri,

• Kapının bulunduğu bölüm,

• Kapı tipi,

• Marka,

• Model,

• Seri numarası,

• Üretim yılı,

• Kapı ölçüleri,

• Tahrik sistemi,

• Motor bilgileri,

• Kontrol tarihi,

• Kullanılan mevzuat,

• Uygulanan standartlar,

• Görsel kontrol sonuçları,

• Fonksiyon testleri,

• Güvenlik sistemi testleri,

• Tespit edilen uygunsuzluklar,

• Fotoğraflar,

• Sonuç ve kanaat

yer almalıdır.

21. ENDÜSTRİYEL KAPILARDA SIK KARŞILAŞILAN UYGUNSUZLUKLAR

Saha kontrollerinde;

• Hasarlı veya deformasyonlu kapı kanadı,

• Raylarda deformasyon,

• Aşınmış makaralar,

• Gevşek bağlantılar,

• Hasarlı halat veya zincir,

• Hidrolik/pnömatik kaçaklar,

• Motor veya redüktörde anormal ses,

• Çalışmayan limit switch,

• Arızalı fotosel,

• Çalışmayan emniyet kenarı,

• Acil stop arızası,

• Çalışmayan geri açılma fonksiyonu,

• Hasarlı elektrik kabloları,

• Uygunsuz pano bağlantıları,

• Manuel açma mekanizmasının çalışmaması,

• Kapının limit konumlarını aşması

gibi uygunsuzluklarla karşılaşılabilir.

22. PERİYODİK KONTROL VE BAKIM ARASINDAKİ FARK

Endüstriyel kapılarda periyodik kontrol ve bakım birbirinden farklı işlemlerdir.

Rayların yağlanması → Bakım

Rayların ve makaraların durumunun kontrol edilmesi → Periyodik kontrol

Hasarlı fotoselin değiştirilmesi → Bakım/onarım

Fotoselin güvenlik fonksiyonunun test edilmesi → Periyodik kontrol

Motorun değiştirilmesi → Bakım/onarım

Motorun çalışma ve güvenlik fonksiyonlarının kontrol edilmesi → Periyodik kontrol

Bu nedenle kapıya bakım yapılmış olması, periyodik kontrol ihtiyacını ortadan kaldırmaz.

23. ENDÜSTRİYEL KAPI PERİYODİK KONTROLÜNÜN FAYDALARI

Düzenli yapılan periyodik kontroller;

• Sıkışma ve ezilme risklerinin azaltılmasına,

• Kapının kontrolsüz hareket etmesinin önlenmesine,

• Mekanik aşınmaların erken tespit edilmesine,

• Güvenlik sensörlerinin kontrol edilmesine,

• Motor ve tahrik sistemlerinin değerlendirilmesine,

• Elektriksel uygunsuzlukların tespit edilmesine,

• Kapının güvenli kullanımının desteklenmesine

katkı sağlar.