Genleşme Tankı Periyodik Kontrolü

GENLEŞME TANKI PERİYODİK KONTROLÜ

Mevzuat, Teknik Standartlar, Kontrol Aşamaları ve Raporlama

Genleşme tankları; kapalı devre ısıtma, soğutma, sıcak su ve benzeri sistemlerde akışkanın sıcaklık değişimine bağlı olarak meydana gelen hacim değişimlerini karşılamak, sistem basıncının kontrol altında tutulmasına yardımcı olmak ve tesisatın güvenli şekilde çalışmasını sağlamak amacıyla kullanılan basınçlı ekipmanlardır.

Özellikle kazan, kalorifer, merkezi ısıtma, soğutma ve sıcak su tesisatlarında kullanılan genleşme tanklarının basınç altında çalışması nedeniyle düzenli olarak kontrol edilmesi önemlidir.

Genleşme tankı periyodik kontrolü; tankın fiziksel durumu, çalışma basıncı, emniyet donanımları, bağlantıları ve sistem içerisindeki çalışma koşullarının değerlendirilmesini kapsar.

---

1. GENLEŞME TANKI PERİYODİK KONTROLÜ NEDİR?

Genleşme tankı periyodik kontrolü; basınçlı kap niteliğindeki genleşme tankının mevzuat, ilgili teknik standartlar, üretici talimatları ve tasarım şartları doğrultusunda güvenli çalışmaya uygunluğunun değerlendirilmesidir.

Kontrol sırasında tankın yapısına ve tesisatın özelliklerine göre;

• Tank gövdesi,

• Kaynaklı bölgeler,

• Bağlantılar,

• Flanşlar,

• Vanalar,

• Manometre,

• Emniyet ventili,

• Ön gaz basıncı,

• Membran,

• Borulama,

• Tankın sabitleme sistemi

kontrol edilir.

---

2. GENLEŞME TANKLARI NEDEN PERİYODİK OLARAK KONTROL EDİLMELİDİR?

Genleşme tankları sistem içerisindeki akışkanın oluşturduğu basınç altında çalışır. Tankın veya güvenlik ekipmanlarının uygun durumda olmaması;

• Aşırı basınç,

• Su kaçağı,

• Membran arızası,

• Tesisat basıncında dengesizlik,

• Emniyet ventilinin açması,

• Tesisat ekipmanlarının zarar görmesi

gibi problemlere neden olabilir.

Bu nedenle genleşme tankının yalnızca dış görünüşünün kontrol edilmesi yeterli değildir. Basınç değerleri, emniyet donanımları ve tankın çalışma koşulları da değerlendirilmelidir.

---

3. GENLEŞME TANKI PERİYODİK KONTROLÜ HANGİ MEVZUATA GÖRE YAPILIR?

Genleşme tanklarının işyerlerinde kullanılan basınçlı ekipman olması halinde kontrolünde başta;

6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu ve İş Ekipmanlarının Kullanımında Sağlık ve Güvenlik Şartları Yönetmeliği dikkate alınır.

Ayrıca tankın teknik özelliklerine göre;

• Üretici talimatları,

• Tankın teknik dosyası,

• Etiket bilgileri,

• Tasarım basıncı,

• Test basıncı,

• Çalışma sıcaklığı,

• İlgili basınçlı ekipman standartları

değerlendirilir.

---

4. GENLEŞME TANKLARI İÇİN TEKNİK STANDARTLAR

Genleşme tankının kullanım amacı ve tasarımına göre ilgili teknik standartlar belirlenmelidir.

TS EN 13831

Kapalı devre ısıtma ve soğutma sistemlerinde kullanılan membranlı genleşme tankları

Membranlı genleşme tanklarının tasarım ve teknik özellikleri açısından önemli standartlardan biridir.

TS EN 13445 SERİSİ

Ateşsiz basınçlı kaplar

Tankın tasarım ve imalat özelliklerine göre ilgili bölümleri değerlendirilebilir.

TS EN 13480 SERİSİ

Metal endüstriyel borulama

Genleşme tankının bağlı olduğu endüstriyel borulama sisteminin kapsamına göre ilgili hükümler dikkate alınabilir.

TS EN 12952 / TS EN 12953

Genleşme tankının bağlı bulunduğu su borulu veya alev-duman borulu kazan sisteminin özelliklerine göre ilgili standartlar ayrıca dikkate alınabilir.

Önemli: Raporda bütün standartların otomatik olarak yazılması doğru değildir. Kullanılan standartlar genleşme tankının tipi, kullanım amacı, tasarım basıncı ve bağlı olduğu tesisata göre belirlenmelidir.

---

5. GENLEŞME TANKININ ETİKET VE TEKNİK BİLGİLERİNİN KONTROLÜ

Kontrolün ilk aşamalarından biri tankın kimlik bilgilerinin incelenmesidir.

Tank üzerinde veya teknik dokümanlarında;

• Üretici,

• Marka,

• Model,

• Seri numarası,

• Üretim yılı,

• Hacim,

• Maksimum çalışma basıncı,

• Test basıncı,

• Maksimum çalışma sıcaklığı,

• Ön gaz basıncı

gibi bilgilerin bulunup bulunmadığı kontrol edilir.

Bu bilgiler periyodik kontrol raporuna aktarılır.

---

6. GENLEŞME TANKI GÖVDESİNİN KONTROLÜ

Tank gövdesi;

• Korozyon,

• Deformasyon,

• Çatlak,

• Şişme,

• Kaynak bölgeleri,

• Boya ve kaplama durumu

açısından incelenir.

Özellikle tankın basınca maruz kalan yüzeylerinde ciddi korozyon veya deformasyon bulunması önemlidir.

---

7. KAYNAKLI BÖLGELERİN KONTROLÜ

Kaynaklı imalat olan tanklarda;

• Kaynak dikişleri,

• Kaynak bölgelerinde çatlak,

• Korozyon,

• Deformasyon

gözle kontrol edilir.

Gerekli görülmesi halinde ileri tahribatsız muayene yöntemlerinin uygulanması ayrıca değerlendirilebilir.

---

8. MEMBRAN KONTROLÜ

Membranlı genleşme tanklarında membran, tankın önemli bir parçasıdır.

Membranın;

• Hasar görmesi,

• Yırtılması,

• Elastikiyetini kaybetmesi,

• Sisteme uygunluğunun bozulması

tankın çalışma performansını etkileyebilir.

Membran kontrolü, tankın tasarımına ve üretici talimatlarına uygun yöntemlerle gerçekleştirilmelidir.

---

9. ÖN GAZ BASINCI KONTROLÜ

Membranlı genleşme tanklarında ön gaz basıncı önemli bir çalışma parametresidir.

Kontrol sırasında üretici tarafından belirtilen yöntem ve şartlar doğrultusunda; ön gaz basıncı kontrol edilebilir.

Ön gaz basıncının ölçümü yapılırken tankın sistemden izole edilmesi ve su tarafındaki basıncın uygun şekilde alınması gerekebilir.

Bu işlem tank üreticisinin talimatlarına uygun olarak ve güvenli koşullarda gerçekleştirilmelidir.

---

10. MANOMETRE KONTROLÜ

Tank ve tesisat üzerinde bulunan manometre;

• Fiziksel durum,

• Okunabilirlik,

• Bağlantı,

• Gösterge değeri

açısından kontrol edilir.

Manometrenin sistem basıncını doğru şekilde göstermesi önemlidir.

Gerekli durumlarda ölçüm cihazının kalibrasyon veya doğrulama durumu değerlendirilmelidir.

---

11. EMNİYET VENTİLİ KONTROLÜ

Genleşme tankının bağlı olduğu sistemde bulunan emniyet ventili, aşırı basınca karşı koruma sağlayan önemli bir güvenlik elemanıdır.

Kontrol sırasında;

• Emniyet ventilinin fiziksel durumu,

• Etiket bilgileri,

• Ayar basıncı,

• Bağlantılar,

• Tahliye hattı

değerlendirilir.

Emniyet ventilinin ayar değerinin sistemin tasarım ve işletme koşullarına uygun olması gerekir.

---

12. BAĞLANTI VE VANALARIN KONTROLÜ

Genleşme tankının tesisata bağlantı noktaları;

• Flanşlar,

• Rakorlar,

• Vanalar,

• Borular,

• Bağlantı elemanları

açısından incelenir.

Bağlantılarda su kaçağı, korozyon veya mekanik hasar olup olmadığı kontrol edilir.

---

13. BORU TESİSATININ KONTROLÜ

Tankın bağlı olduğu boru hattında;

• Korozyon,

• Kaçak,

• Deformasyon,

• Uygunsuz bağlantı,

• Yetersiz sabitleme

olup olmadığı incelenir.

Boruların tank üzerinde gereksiz mekanik yük oluşturacak şekilde bağlanıp bağlanmadığı da değerlendirilmelidir.

---

14. GENLEŞME TANKI ÇALIŞMA BASINCI KONTROLÜ

Tankın çalışma basıncı;

• Tank etiketi,

• Üretici teknik dokümanı,

• Sistem projesi,

• Manometre değerleri

ile karşılaştırılarak değerlendirilir.

Tankın izin verilen maksimum çalışma basıncının üzerinde çalıştırılmaması gerekir.

---

15. GENLEŞME TANKININ MONTAJ VE SABİTLEME KONTROLÜ

Tankın montaj şekli de kontrol edilir.

Kontrol kapsamında;

• Tank ayakları,

• Konsollar,

• Ankrajlar,

• Bağlantılar,

• Sabitleme elemanları

incelenir.

Tankın ağırlığına ve çalışma koşullarına uygun şekilde sabitlenmiş olması gerekir.

---

16. GENLEŞME TANKINDA BASINÇ KONTROLÜ

Periyodik kontrol kapsamında uygulanacak basınç testleri, tankın türü ve mevzuat kapsamına göre değerlendirilmelidir.

Basınçlı ekipmanlarda test yöntemi belirlenirken;

• İzin verilen maksimum çalışma basıncı,

• Tasarım basıncı,

• Test basıncı,

• Üretici bilgileri,

• İlgili mevzuat,

• Uygulanabilir standartlar

dikkate alınmalıdır.

Hidrolik test yapılacaksa ekipmanın üretici talimatları ve güvenli test prosedürü esas alınmalıdır.

---

17. GENLEŞME TANKINDA HİDROLİK TEST

Mevzuat ve ekipmanın teknik özellikleri gerektiriyorsa hidrostatik test uygulanabilir.

Hidrostatik testte tank uygun şekilde izole edilir, uygun test ekipmanı kullanılır ve belirlenen test basıncına kontrollü olarak çıkılır.

Test sırasında;

• Kaçak,

• Deformasyon,

• Basınç düşümü,

• Bağlantı problemleri

kontrol edilir.

Test sonucunda tankta güvenliği etkileyebilecek bir uygunsuzluk tespit edilmemelidir.

---

18. GENLEŞME TANKI PERİYODİK KONTROL RAPORU

Kontrol sonucunda düzenlenen raporda;

• İşletme bilgileri,

• Tankın bulunduğu bölüm,

• Marka,

• Model,

• Seri numarası,

• Üretim yılı,

• Tank hacmi,

• Çalışma basıncı,

• Test basıncı,

• Çalışma sıcaklığı,

• Ön gaz basıncı,

• Manometre bilgileri,

• Emniyet ventili bilgileri,

• Görsel kontrol sonuçları,

• Basınç/test sonuçları,

• Tespit edilen uygunsuzluklar,

• Fotoğraflar,

• Kullanılan mevzuat,

• Uygulanan standartlar,

• Sonuç ve kanaat

yer almalıdır.

---

19. GENLEŞME TANKLARINDA SIK KARŞILAŞILAN UYGUNSUZLUKLAR

Saha kontrollerinde;

• Tank gövdesinde aşırı korozyon,

• Deformasyon,

• Su veya gaz kaçağı,

• Membran arızası,

• Uygun olmayan ön gaz basıncı,

• Arızalı veya okunamayan manometre,

• Emniyet ventili uygunsuzluğu,

• Boru bağlantılarında kaçak,

• Vanaların arızalı olması,

• Tank sabitlemesinin yetersiz olması,

• Etiket bilgilerinin okunamaması,

• Maksimum çalışma basıncının uygun olmaması,

• Uygunsuz bağlantı ve montaj

gibi uygunsuzluklarla karşılaşılabilir.

---

20. PERİYODİK KONTROL VE BAKIM ARASINDAKİ FARK

Genleşme tankının periyodik kontrolü ile bakım işlemi birbirinden farklıdır.

Membranın değiştirilmesi → Bakım/onarım

Membranın çalışma durumunun değerlendirilmesi → Periyodik kontrol

Manometrenin değiştirilmesi → Bakım/onarım

Manometrenin fiziksel ve fonksiyonel durumunun kontrol edilmesi → Periyodik kontrol

Emniyet ventilinin değiştirilmesi → Bakım/onarım

Emniyet ventilinin ayar ve durumunun değerlendirilmesi → Periyodik kontrol

Tankın boyanması → Bakım

Tank gövdesinin korozyon açısından incelenmesi → Periyodik kontrol

---

21. GENLEŞME TANKI PERİYODİK KONTROLÜNÜN FAYDALARI

Düzenli yapılan kontroller;

• Aşırı basınç risklerinin azaltılmasına,

• Tank gövdesindeki problemlerin erken tespitine,

• Membran problemlerinin belirlenmesine,

• Ön gaz basıncının değerlendirilmesine,

• Emniyet ekipmanlarının kontrol edilmesine,

• Tesisat kaçaklarının tespit edilmesine,

• Basınçlı ekipmanın güvenli kullanımının desteklenmesine

katkı sağlar.