KOMPRESÖR PERİYODİK KONTROLÜ

Mevzuat, Teknik Standartlar, Kontrol Aşamaları ve Raporlama

Kompresörler; havayı veya farklı gazları sıkıştırarak basınçlı hava/gaz üretmek amacıyla kullanılan ve başta sanayi tesisleri olmak üzere üretim hatları, atölyeler, otomotiv sektörü, inşaat, enerji, gıda ve birçok farklı alanda kullanılan önemli ekipmanlardır.

Kompresör sistemleri çoğunlukla basınçlı hava tankı (hava tankı) ile birlikte çalışır. Bu nedenle sistemin güvenli kullanımı yalnızca kompresör ünitesinin değil, basınçlı hava tankının, emniyet ventilinin, manometrenin, basınç şalterinin, bağlantıların ve tesisatın birlikte değerlendirilmesini gerektirir.

Düzenli kompresör periyodik kontrolü; basınçlı ekipmanlardan kaynaklanabilecek risklerin tespit edilmesi, güvenlik donanımlarının çalışabilirliğinin değerlendirilmesi ve ekipmanın güvenli kullanımının desteklenmesi açısından önemlidir.

---

1. KOMPRESÖR PERİYODİK KONTROLÜ NEDİR?

Kompresör periyodik kontrolü; kompresör ve sisteme bağlı basınçlı ekipmanların mevzuat, ilgili teknik standartlar, üretici talimatları ve çalışma koşulları dikkate alınarak güvenli kullanım açısından değerlendirilmesidir.

Kontrolün kapsamı kompresörün tipine ve tesisatın yapısına göre değişmekle birlikte;

• Kompresör ünitesi,

• Hava tankı,

• Basınç göstergesi,

• Emniyet ventili,

• Basınç şalteri,

• Çekvalf,

• Hava filtresi,

• Hava kurutucu,

• Boru tesisatı,

• Vanalar,

• Bağlantılar,

• Elektrik panosu,

• Motor,

• Yağlama sistemi,

• Soğutma sistemi

incelenebilir.

---

2. KOMPRESÖRLER NEDEN PERİYODİK OLARAK KONTROL EDİLMELİDİR?

Kompresör sistemleri basınçlı hava veya gaz ürettiğinden, ekipmanda meydana gelebilecek arızalar ciddi iş güvenliği riskleri oluşturabilir.

Özellikle basınçlı hava tankında;

• Korozyon,

• Et kalınlığı kaybı,

• Aşırı basınç,

• Emniyet ventilinin çalışmaması,

• Manometre arızası,

• Kaynak bölgelerinde hasar,

• Bağlantı problemleri

meydana gelebilir.

Bu nedenle kompresör sistemlerinin düzenli olarak kontrol edilmesi önemlidir.

---

3. KOMPRESÖR PERİYODİK KONTROLÜ HANGİ MEVZUATA GÖRE YAPILIR?

Kompresör ve bağlı basınçlı ekipmanların işyerlerinde kullanılması halinde başta;

6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu ve İş Ekipmanlarının Kullanımında Sağlık ve Güvenlik Şartları Yönetmeliğ dikkate alınır.

Kompresör sisteminin basınçlı ekipman kapsamındaki parçaları için ayrıca;

• Üretici teknik dokümanları,

• Ekipman etiket bilgileri,

• Tasarım basıncı,

• Maksimum çalışma basıncı,

• Test basıncı,

• Çalışma sıcaklığı,

• İlgili basınçlı ekipman standartları

değerlendirilir.

---

4. KOMPRESÖRLER İÇİN TEKNİK STANDARTLAR

Kompresörün tipine ve kullanım alanına göre uygulanabilir standartlar değişebilir.

TS EN 1012 SERİSİ

Kompresörler ve vakum pompaları – Güvenlik gerekleri

Kompresör ve vakum pompalarının güvenlik gerekliliklerinin değerlendirilmesinde temel standartlardan biridir.

Kompresörün tipine göre TS EN 1012 serisinin ilgili bölümü dikkate alınabilir.

TS EN 286 SERİSİ

Hava veya azot içeren basınçlı kaplar

Basınçlı hava tankının özelliklerine göre ilgili hükümleri değerlendirilebilir.

TS EN 13445 SERİSİ

Ateşsiz basınçlı kaplar

Basınçlı hava tankının tasarım ve imalat özelliklerine göre ilgili bölümleri dikkate alınabilir.

TS EN 60204-1

Makinalarda güvenlik – Makinaların elektrik teçhizatı – Bölüm 1: Genel kurallar

Kompresörün elektriksel ekipmanlarının değerlendirilmesinde, ekipmanın kapsamına göre dikkate alınabilir.

Önemli: Kompresör periyodik kontrol raporunda standart seçimi ekipmanın gerçek yapısına göre yapılmalıdır. Kompresör ile hava tankının aynı ekipman olarak değerlendirilmesi teknik açıdan her durumda doğru değildir.

---

5. KOMPRESÖRÜN GENEL GÖRSEL KONTROLÜ

Kontrolün ilk aşamasında kompresörün genel durumu incelenir.

Kontrol kapsamında;

• Kompresör gövdesi,

• Motor,

• Kompresör kafası,

• Hava tankı,

• Boru bağlantıları,

• Hortumlar,

• Vanalar,

• Elektrik panosu,

• Soğutma sistemi

kontrol edilir.

Yağ, hava veya yoğuşma suyu kaçağı olup olmadığı değerlendirilir.

---

6. KOMPRESÖR MOTORUNUN KONTROLÜ

Kompresör motorunda;

• Motor gövdesi,

• Elektrik bağlantıları,

• Kablo ve klemensler,

• Fan,

• Soğutma sistemi,

• Titreşim,

• Anormal ses

kontrol edilir.

Motorun çalışması sırasında olağan dışı titreşim veya ses olup olmadığı gözlemlenir.

---

7. KOMPRESÖR KAFA VE SIKIŞTIRMA ÜNİTESİNİN KONTROLÜ

Kompresörün sıkıştırma ünitesinde;

• Gövde,

• Bağlantılar,

• Sızdırmazlık elemanları,

• Yağlama sistemi,

• Soğutma sistemi

kontrol edilir.

Kompresör tipine göre piston, vida veya diğer sıkıştırma mekanizmalarının çalışma durumu değerlendirilir.

---

8. BASINÇLI HAVA TANKININ KONTROLÜ

Kompresör sisteminin en önemli basınçlı ekipmanlarından biri hava tankıdır.

Tank üzerinde;

• Üretici,

• Seri numarası,

• Hacim,

• Tasarım/çalışma basıncı,

• Test basıncı,

• Üretim tarihi

gibi bilgilerin bulunup bulunmadığı kontrol edilir.

Tank gövdesi;

• Korozyon,

• Deformasyon,

• Çatlak,

• Kaynak bölgeleri,

• Su birikmesi

açısından incelenir.

---

9. HAVA TANKI İÇ KOROZYON KONTROLÜ

Basınçlı hava tanklarında havanın içeriğindeki nem yoğuşarak tankın tabanında su birikmesine neden olabilir.

Bu durum zaman içerisinde iç yüzeylerde korozyona ve et kalınlığı kaybına yol açabilir.

Bu nedenle;

• Drenaj sistemi,

• Yoğuşma suyu,

• Tankın alt bölümü,

• Korozyon durumu

özellikle değerlendirilmelidir.

---

10. EMNİYET VENTİLİ KONTROLÜ

Emniyet ventili, basınçlı hava tankının aşırı basınca karşı korunmasında kritik bir güvenlik ekipmanıdır.

Kontrol kapsamında;

• Fiziksel durum,

• Etiket bilgisi,

• Ayar basıncı,

• Bağlantı,

• Tahliye yönü

incelenir.

Emniyet ventilinin ayar değerinin tankın izin verilen çalışma basıncıyla uyumlu olması gerekir.

---

11. MANOMETRE KONTROLÜ

Kompresör ve hava tankında bulunan manometreler;

• Fiziksel durum,

• Okunabilirlik,

• Bağlantılar,

• Gösterge değeri

açısından kontrol edilir.

Manometrenin tank basıncını doğru şekilde göstermesi önemlidir.

Gerekli durumlarda ölçüm cihazının kalibrasyon veya doğrulama durumu değerlendirilmelidir.

---

12. BASINÇ ŞALTERİ KONTROLÜ

Kompresörlerde kullanılan basınç şalteri veya elektronik basınç kontrol sistemi, kompresörün belirlenen basınç aralıklarında çalışmasını sağlar.

Kontrol kapsamında;

• Devreye girme basıncı,

• Devreden çıkma basıncı,

• Elektrik bağlantıları,

• Kontrol fonksiyonu

değerlendirilebilir.

---

13. ÇEKVALF KONTROLÜ

Kompresör ile hava tankı arasındaki çekvalfin görevini yerine getirip getirmediği kontrol edilir.

Çekvalfte meydana gelebilecek arızalar;

• Basıncın geri kaçmasına,

• Kompresörün gereksiz çalışmasına,

• Basınç kontrol problemlerine

neden olabilir.

---

14. BORU VE HORTUM TESİSATININ KONTROLÜ

Basınçlı hava tesisatında;

• Borular,

• Hortumlar,

• Bağlantı elemanları,

• Vanalar,

• Rakorlar,

• Flanşlar

kontrol edilir.

Kaçak, korozyon, deformasyon veya uygunsuz sabitleme olup olmadığı değerlendirilir.

---

15. YOĞUŞMA SUYU TAHLİYE SİSTEMİNİN KONTROLÜ

Basınçlı hava tanklarında oluşan yoğuşma suyunun düzenli şekilde tahliye edilmesi gerekir.

Kontrol sırasında;

• Drenaj vanası,

• Otomatik drenaj sistemi,

• Tahliye hattı

incelenir.

Tank içerisinde su birikmesine neden olabilecek drenaj problemleri uygunsuzluk olarak değerlendirilmelidir.

---

16. KOMPRESÖRÜN ÇALIŞMA VE PERFORMANS KONTROLÜ

Kompresör çalıştırılarak;

• Basınç oluşturma,

• Devreye girme,

• Devreden çıkma,

• Basınç tutma,

• Anormal ses,

• Titreşim,

• Kaçak

gibi çalışma parametreleri değerlendirilir.

Kompresörün çalışma basıncı üretici tarafından belirtilen değerlerle karşılaştırılır.

---

17. ELEKTRİKSEL KONTROLLER

Kompresörün elektrik sisteminde;

• Ana şalter,

• Sigortalar,

• Kontaktörler,

• Kablolar,

• Klemensler,

• Motor bağlantıları,

• Pano,

• Koruma elemanları

incelenebilir.

Gerekli durumlarda ilgili elektriksel ölçümler gerçekleştirilir.

---

18. KOMPRESÖR TOPRAKLAMA KONTROLÜ

Elektrikle çalışan kompresörlerde gövde ve elektrik panosunun uygun şekilde topraklanmış olması önemlidir.

Kontrol kapsamında;

• Koruma iletkeni,

• Gövde bağlantısı,

• Pano topraklaması,

• Topraklama sürekliliği

değerlendirilebilir.

Gerekli görülmesi halinde uygun ölçüm cihazlarıyla topraklama ölçümü gerçekleştirilir.

---

19. KOMPRESÖR PERİYODİK KONTROLÜNDE BASINÇ TESTİ

Basınçlı hava tankına uygulanacak test yöntemi; ekipmanın teknik özellikleri, üretici bilgileri ve mevzuata göre belirlenmelidir.

Gerekli koşulların sağlanması halinde hidrostatik test uygulanabilir.

Test sırasında;

• Tank gövdesi,

• Kaynaklar,

• Bağlantılar,

• Flanşlar,

• Vanalar

kontrol edilir.

Basınç testi yalnızca uygun ekipman, yöntem ve güvenlik tedbirleriyle gerçekleştirilmelidir.

---

20. KOMPRESÖR PERİYODİK KONTROL RAPORU

Kontrol sonucunda hazırlanan raporda;

• İşletme bilgileri,

• Kompresör marka/modeli,

• Seri numarası,

• Üretim yılı,

• Kompresör tipi,

• Motor gücü,

• Hava tankı hacmi,

• Çalışma basıncı,

• Test basıncı,

• Emniyet ventili bilgileri,

• Manometre bilgileri,

• Basınç şalteri bilgileri,

• Kontrol ve ölçüm sonuçları,

• Tespit edilen uygunsuzluklar,

• Fotoğraflar,

• Kullanılan mevzuat,

• Uygulanan standartlar,

• Sonuç ve kanaat

yer almalıdır.

---

21. KOMPRESÖRLERDE SIK KARŞILAŞILAN UYGUNSUZLUKLAR

Saha kontrollerinde;

• Hava tankında korozyon,

• Tank et kalınlığında azalma,

• Emniyet ventilinin uygunsuz olması,

• Manometrenin arızalı olması,

• Basınç şalterinin çalışmaması,

• Tank drenajının çalışmaması,

• Tank içerisinde yoğuşma suyu birikmesi,

• Hava kaçakları,

• Hasarlı hortumlar,

• Gevşek bağlantılar,

• Elektrik panosunda uygunsuzluk,

• Topraklama bağlantısında problem,

• Aşırı titreşim,

• Anormal ses,

• Kompresörün çalışma basıncının uygunsuz olması

gibi uygunsuzluklarla karşılaşılabilir.

---

22. PERİYODİK KONTROL VE BAKIM ARASINDAKİ FARK

Kompresörün periyodik kontrolü ile bakım işlemleri birbirinden farklıdır.

Kompresör yağının değiştirilmesi → Bakım

Yağ kaçağının kontrol edilmesi → Periyodik kontrol

Hava filtresinin değiştirilmesi → Bakım

Hava filtresi ve hava giriş sisteminin durumunun kontrol edilmesi → Periyodik kontrol

Emniyet ventilinin değiştirilmesi → Bakım/onarım

Emniyet ventilinin uygunluk ve ayar değerinin kontrol edilmesi → Periyodik kontrol

Hava tankının boyanması → Bakım

Hava tankının korozyon ve deformasyon açısından incelenmesi → Periyodik kontrol

---

23. KOMPRESÖR PERİYODİK KONTROLÜNÜN FAYDALARI

Düzenli kontroller;

• Basınçlı ekipman kaynaklı risklerin azaltılmasına,

• Hava tankındaki korozyonun erken tespitine,

• Emniyet ventilinin değerlendirilmesine,

• Basınç kontrol sisteminin incelenmesine,

• Hava kaçaklarının tespit edilmesine,

• Elektriksel risklerin belirlenmesine,

• Kompresörün güvenli kullanımının desteklenmesine

katkı sağlar.