Şerit Testere Periyodik Kontrolü

ŞERİT TESTERE PERİYODİK KONTROLÜ

Mevzuat, Teknik Standartlar, Kontrol Aşamaları ve Raporlama

Şerit testereler; metal, ahşap ve çeşitli malzemelerin kesilmesinde kullanılan, döner bir şerit testere bıçağının sürekli hareketiyle çalışan makinelerdir. Özellikle sanayi tesisleri, metal işleme atölyeleri, imalat işletmeleri ve üretim tesislerinde yaygın olarak kullanılır.

Şerit testerenin kesici takımının açıkta kalması, bıçağın yüksek hızda hareket etmesi ve malzemenin kesim sırasında operatör tarafından yönlendirilmesi nedeniyle kesilme, sıkışma, kaptırma, kopan bıçak parçalarının fırlaması ve elektriksel tehlikeler meydana gelebilir.

Bu nedenle şerit testerelerin periyodik kontrolü; makinenin mekanik, elektriksel ve güvenlik sistemlerinin birlikte değerlendirilmesi açısından önemlidir.

---

1. ŞERİT TESTERE PERİYODİK KONTROLÜ NEDİR?

Şerit testere periyodik kontrolü; makinenin mevzuat, ilgili teknik standartlar, üretici talimatları ve kullanım şartlarıdoğrultusunda güvenli çalışmaya uygunluğunun değerlendirilmesidir.

Kontrol sırasında makinenin yapısına göre;

• Makine gövdesi,

• Testere bıçağı,

• Bıçak tekerleri,

• Bıçak kılavuzları,

• Bıçak gerdirme sistemi,

• Tahrik motoru,

• Kayış ve kasnaklar,

• Koruyucu muhafazalar,

• Tabla,

• Mengene sistemi,

• Malzeme besleme sistemi,

• Acil durdurma butonu,

• Elektrik panosu,

• Kumanda sistemi,

• Limit switchler

kontrol edilir.

---

2. ŞERİT TESTERELER NEDEN PERİYODİK OLARAK KONTROL EDİLMELİDİR?

Şerit testereler sürekli dönen ve kesici özellik taşıyan bir testere bıçağı ile çalışır.

Bıçakta meydana gelebilecek;

• Aşınma,

• Çatlama,

• Uygunsuz gerdirme,

• Hatalı hizalama,

• Diş kırılması

gibi durumlar çalışma sırasında bıçağın kopmasına veya fırlamasına neden olabilir.

Bunun yanında koruyucu muhafazaların eksik olması, acil durdurma sisteminin çalışmaması veya elektrik tesisatındaki uygunsuzluklar operatör açısından ciddi risk oluşturabilir.

Periyodik kontrol ile bu tür uygunsuzlukların tespit edilmesi ve gerekli bakım/onarım faaliyetlerinin planlanması sağlanır.

---

3. ŞERİT TESTERE PERİYODİK KONTROLÜ HANGİ MEVZUATA GÖRE YAPILIR?

Şerit testerelerin periyodik kontrollerinde başta;

6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu ve İş Ekipmanlarının Kullanımında Sağlık ve Güvenlik Şartları Yönetmeliği

dikkate alınır.

Bunun yanında;

• Üretici kullanım ve bakım talimatları,

• Makinenin teknik dokümanları,

• Risk değerlendirmesi,

• İlgili TS EN / ISO standartları,

• Elektrik ve kumanda devreleri

kontrol kriterlerinin belirlenmesinde kullanılabilir.

---

4. ŞERİT TESTERELER İÇİN TEKNİK STANDARTLAR

Şerit testerenin kullanım amacına ve tasarımına göre uygulanabilecek standartlar değişebilir.

TS EN ISO 12100

Makinalarda güvenlik – Tasarım için genel prensipler – Risk değerlendirmesi ve risk azaltma

Makine güvenliği ve tehlikelerin azaltılması açısından temel standartlardan biridir.

TS EN ISO 16093

Makine takımları – Soğuk metal kesme makinaları – Güvenlik

Metal kesmeye yönelik şerit testereler ve benzeri makinelerin güvenlik değerlendirmesinde ilgili hükümleri kapsamında dikkate alınabilir.

TS EN ISO 13849-1

Makinalarda güvenlik – Kumanda sistemlerinin güvenlikle ilgili kısımları

Şerit testerenin acil durdurma, koruyucu kapak, sensör ve benzeri güvenlik fonksiyonlarının kontrol sistemleri açısından değerlendirilmesinde kullanılabilir.

TS EN ISO 13850

Makinalarda güvenlik – Acil durdurma fonksiyonu

Acil durdurma sisteminin değerlendirilmesinde dikkate alınabilir.

TS EN ISO 14120

Makinalarda güvenlik – Muhafazalar

Hareketli ve tehlikeli bölümlerin korunmasına yönelik muhafazaların değerlendirilmesinde kullanılabilir.

Önemli: Raporda kullanılacak standartlar, şerit testerenin türü ve kullanım amacı dikkate alınarak seçilmelidir. Metal şerit testere ile ahşap şerit testerenin aynı standartlarla değerlendirilmesi her durumda doğru değildir.

---

5. ŞERİT TESTERENİN GENEL GÖRSEL KONTROLÜ

Kontrolün ilk aşamasında makinenin genel fiziksel durumu incelenir.

Kontrol kapsamında;

• Gövde,

• Şase,

• Tabla,

• Bağlantı elemanları,

• Civatalar,

• Kaynaklı bölgeler,

• Koruyucu muhafazalar,

• Tahrik sistemi

incelenir.

Makinede çatlak, deformasyon, gevşeme veya korozyon bulunup bulunmadığı değerlendirilir.

---

6. ŞERİT TESTERE BIÇAĞININ KONTROLÜ

Testere bıçağı, makinenin en kritik parçalarından biridir.

Kontrol sırasında;

• Bıçak yüzeyi,

• Dişler,

• Diş kırıkları,

• Çatlaklar,

• Aşınma,

• Bıçak ek yeri,

• Bıçak gerginliği,

• Bıçağın hizası

incelenebilir.

Bıçakta çatlak, ciddi deformasyon veya hasar görülmesi durumunda makinenin güvenli kullanımı ayrıca değerlendirilmelidir.

---

7. BIÇAK GERDİRME SİSTEMİNİN KONTROLÜ

Şerit testere bıçağının uygun gerginlikte çalışması önemlidir.

Kontrol sırasında;

• Gerdirme mekanizması,

• Gerdirme göstergesi,

• Bağlantı elemanları,

• Gerdirme kolu veya sistemi

incelenir.

Üreticinin belirlediği bıçak gerginlik değerleri varsa kontrol sırasında bunlar dikkate alınmalıdır.

---

8. BIÇAK TEKERLERİNİN KONTROLÜ

Şerit testerenin tasarımına göre bıçağın üzerinde hareket ettiği tekerler incelenir.

Kontrol kapsamında;

• Teker yüzeyleri,

• Rulmanlar,

• Mil ve bağlantılar,

• Hizalama,

• Aşınma,

• Deformasyon

kontrol edilir.

Tekerlerde oluşabilecek aşırı boşluk veya hizalama problemleri bıçağın çalışma düzenini olumsuz etkileyebilir.

---

9. BIÇAK KILAVUZLARININ KONTROLÜ

Bıçak kılavuzları, bıçağın kesim sırasında doğru konumda tutulmasına yardımcı olur.

Kontrol sırasında;

• Üst kılavuz,

• Alt kılavuz,

• Kılavuz rulmanları,

• Bağlantılar,

• Ayar mekanizmaları

incelenir.

Kılavuzlarda aşırı aşınma veya uygunsuz ayar bulunup bulunmadığı değerlendirilmelidir.

---

10. KORUYUCU MUHAFAZALARIN KONTROLÜ

Şerit testerenin dönen tekerleri ve hareketli bıçak bölümleri uygun muhafazalarla korunmalıdır.

Kontrol sırasında;

• Teker muhafazaları,

• Bıçak muhafazaları,

• Koruyucu kapaklar,

• Sabitleme elemanları,

• Menteşeler,

• Kilitleme düzenekleri

incelenir.

Muhafazaların kolayca açılabilir veya devre dışı bırakılabilir durumda olması ayrıca değerlendirilmelidir.

---

11. KORUYUCU KAPAK VE EMNİYET ŞALTERLERİNİN KONTROLÜ

Koruyucu kapağın açılması halinde makinenin güvenli duruma geçmesini sağlayan bir emniyet şalteri bulunuyorsa fonksiyonu test edilebilir.

Kontrol kapsamında;

• Emniyet şalteri,

• Kilitleme sistemi,

• Sensör,

• Bağlantılar,

• Güvenlik devresi

incelenir.

---

12. TAHRİK MOTORUNUN KONTROLÜ

Şerit testerenin tahrik motoru ve bağlantıları kontrol edilir.

Kontrol sırasında;

• Motor gövdesi,

• Motor bağlantıları,

• Kablo bağlantıları,

• Motorun çalışma durumu,

• Anormal ses,

• Aşırı titreşim

değerlendirilir.

---

13. KAYIŞ VE KASNAK SİSTEMİNİN KONTROLÜ

Kayış-kasnak sistemi bulunan makinelerde;

• Kayışın fiziksel durumu,

• Gerilimi,

• Aşınması,

• Kasnakların hizası,

• Koruyucu muhafazalar

kontrol edilir.

Dönen kayış ve kasnakların uygun muhafaza içerisinde bulunması önemlidir.

---

14. TABLA VE MALZEME DESTEK SİSTEMİNİN KONTROLÜ

Şerit testerenin tablası;

• Tabla yüzeyi,

• Sabitleme elemanları,

• Eğilme/deformasyon,

• Ayar mekanizmaları

açısından incelenir.

Malzemenin kesim sırasında güvenli şekilde desteklenmesini sağlayan sistemler de makinenin yapısına göre kontrol edilir.

---

15. MENGENE VE MALZEME SABİTLEME SİSTEMİNİN KONTROLÜ

Metal kesiminde kullanılan şerit testerelerde bulunan mengene sistemi önemli bir güvenlik unsurudur.

Kontrol sırasında;

• Mengene çeneleri,

• Mengene mekanizması,

• Hidrolik/pnömatik sıkıştırma sistemi,

• Bağlantılar,

• Malzeme sabitleme fonksiyonu

kontrol edilir.

Malzemenin kesim sırasında hareket etmesini önleyecek sabitleme sisteminin düzgün çalışması gerekir.

---

16. HİDROLİK VE PNÖMATİK SİSTEMLERİN KONTROLÜ

Otomatik veya yarı otomatik şerit testerelerde hidrolik/pnömatik sistemler bulunabilir.

Bu sistemlerde;

• Hortumlar,

• Borular,

• Rakorlar,

• Silindirler,

• Valfler,

• Basınç göstergeleri,

• Kaçaklar

kontrol edilir.

---

17. ACİL DURDURMA BUTONUNUN KONTROLÜ

Makine üzerinde bulunan acil durdurma butonu;

• Fiziksel durum,

• Erişilebilirlik,

• İşaretleme,

• Fonksiyon

açısından kontrol edilir.

Acil durdurma butonuna basıldığında makinenin ilgili tehlikeli hareketlerinin güvenli şekilde durması beklenir.

---

18. ELEKTRİK PANOSUNUN KONTROLÜ

Elektrik panosunda;

• Ana şalter,

• Sigortalar,

• Kontaktörler,

• Röleler,

• Klemensler,

• Kablolar,

• Topraklama bağlantıları,

• Güvenlik devreleri

kontrol edilir.

Gevşek bağlantı, hasarlı kablo veya uygunsuz müdahale bulunup bulunmadığı değerlendirilir.

---

19. KUMANDA SİSTEMİNİN KONTROLÜ

Şerit testerenin kumanda sisteminde;

• Açma/kapama butonları,

• Start/stop sistemi,

• Acil stop,

• Hız kontrolü,

• Otomatik/manuel seçimleri,

• Sensörler,

• Limit switchler

makinenin yapısına göre kontrol edilir.

---

20. BIÇAK KIRILMASI VE KORUMA SİSTEMLERİ

Şerit testerelerde bıçağın kopması önemli bir risk oluşturur.

Bu nedenle makinenin tasarımında bulunan;

• Bıçak kopma algılama sistemi,

• Koruyucu muhafazalar,

• Kapaklar,

• Emniyet sistemleri

kontrol edilmelidir.

Makinenin üretici tarafından belirlenmiş güvenlik sistemleri varsa bunların devre dışı bırakılmamış olması önemlidir.

---

21. FONKSİYON TESTLERİ

Periyodik kontrol sırasında uygun ve güvenli koşullar sağlanarak makinenin çalışma fonksiyonları test edilebilir.

Kontrolün kapsamına göre;

• Start/stop,

• Bıçağın hareketi,

• Bıçak durması,

• Acil stop,

• Koruyucu kapak emniyet şalteri,

• Mengene,

• Malzeme besleme,

• Limit switchler,

• Otomatik/manuel çalışma

test edilir.

---

22. ŞERİT TESTERE PERİYODİK KONTROL RAPORU

Kontrol sonunda düzenlenen raporda;

• İşletme bilgileri,

• Makinenin adı,

• Marka,

• Model,

• Seri numarası,

• Üretim yılı,

• Testere tipi,

• Motor gücü,

• Bıçak ölçüleri,

• Kontrol tarihi,

• Kullanılan mevzuat,

• Uygulanan standartlar,

• Görsel kontrol sonuçları,

• Fonksiyon testleri,

• Güvenlik sistemleri,

• Tespit edilen uygunsuzluklar,

• Fotoğraflar,

• Sonuç ve kanaat

bulunmalıdır.

---

23. ŞERİT TESTERELERDE SIK KARŞILAŞILAN UYGUNSUZLUKLAR

Saha kontrollerinde;

• Hasarlı testere bıçağı,

• Bıçakta çatlak veya diş kırıkları,

• Uygunsuz bıçak gerginliği,

• Aşınmış bıçak kılavuzları,

• Tekerlerde aşırı boşluk,

• Hasarlı koruyucu muhafazalar,

• Çalışmayan emniyet şalterleri,

• Çalışmayan acil stop,

• Hasarlı elektrik kabloları,

• Gevşek elektrik bağlantıları,

• Kayış/kasnak muhafazası eksiklikleri,

• Hidrolik yağ kaçakları,

• Mengene sisteminde arızalar,

• Limit switch problemleri,

• Aşırı titreşim ve anormal ses

gibi uygunsuzluklarla karşılaşılabilir.

---

24. PERİYODİK KONTROL VE BAKIM ARASINDAKİ FARK

Şerit testerenin periyodik kontrolü ile bakımı aynı işlem değildir.

Testere bıçağının değiştirilmesi → Bakım/onarım

Testere bıçağının çatlak ve aşınma açısından incelenmesi → Periyodik kontrol

Bıçak kılavuzunun değiştirilmesi → Bakım/onarım

Bıçak kılavuzunun durumunun kontrol edilmesi → Periyodik kontrol

Motor rulmanının değiştirilmesi → Bakım/onarım

Motorun çalışma ve titreşim durumunun incelenmesi → Periyodik kontrol

Bu nedenle makinenin bakımının yapılması, periyodik kontrol yükümlülüğünün yerine geçtiği anlamına gelmez.

---

25. ŞERİT TESTERE PERİYODİK KONTROLÜNÜN FAYDALARI

Düzenli yapılan kontroller;

• Kesilme ve sıkışma risklerinin azaltılmasına,

• Bıçak kaynaklı risklerin tespit edilmesine,

• Koruyucu muhafazaların değerlendirilmesine,

• Acil durdurma sisteminin kontrol edilmesine,

• Elektriksel uygunsuzlukların belirlenmesine,

• Mekanik aşınmaların erken tespit edilmesine,

• Makinenin güvenli kullanımının desteklenmesine

katkı sağlar.