YANGIN ALGILAMA VE UYARI SİSTEMLERİ PERİYODİK KONTROLÜ
Mevzuat, Teknik Standartlar, Kontrol Aşamaları ve Testler
Yangın algılama ve uyarı sistemleri; yangının başlangıç aşamasında algılanmasını, yangın alarmının ilgili bölgelere iletilmesini ve bina içerisinde bulunan kişilerin zamanında uyarılmasını sağlayan kritik güvenlik sistemleridir.
Özellikle fabrika, üretim tesisi, depo, alışveriş merkezi, otel, hastane, okul, ofis ve yüksek binalarda kullanılan yangın algılama ve uyarı sistemlerinin sürekli çalışır durumda olması can ve mal güvenliği açısından büyük önem taşır.
Yangın algılama ve uyarı sistemi yalnızca duman dedektörlerinden oluşmaz. Sistem içerisinde yangın alarm kontrol paneli, duman ve ısı dedektörleri, alev dedektörleri, manuel yangın ihbar butonları, sirenler, flaşörler, giriş/çıkış modülleri, izolatörler, aküler, güç kaynakları, kablolama ve tekrarlayıcı paneller gibi birçok bileşen bulunabilir.
1. YANGIN ALGILAMA VE UYARI SİSTEMİ PERİYODİK KONTROLÜ NEDİR?
Yangın algılama ve uyarı sistemleri periyodik kontrolü; mevcut sistemin Binaların Yangından Korunması Hakkında Yönetmelik, ilgili TS EN 54 serisi standartlar, sistem projesi, üretici teknik dokümanları ve uygulanabilir diğer teknik kriterler doğrultusunda incelenmesi ve fonksiyon testlerinin gerçekleştirilmesidir.
Kontrol sırasında sistemin yangını algılayabilmesi, alarm oluşturabilmesi, doğru bölgeyi gösterebilmesi, sesli ve ışıklı uyarı verebilmesi, arıza durumlarını algılayabilmesi, enerji kesintilerinde çalışmasını sürdürebilmesi ve gerekli yangın senaryolarını başlatabilmesi değerlendirilir.
2. YANGIN ALGILAMA VE UYARI SİSTEMLERİ NEDEN PERİYODİK OLARAK KONTROL EDİLMELİDİR?
Yangın alarm sistemlerinde dedektör arızası, akü kapasite kaybı, kablo kopukluğu, kısa devre, panel arızası, siren arızası, haberleşme problemi veya yanlış programlama gibi problemler oluşabilir. Yangın anında ortaya çıkan bir arıza, sistemin yangını zamanında algılayamamasına veya bina içerisindeki kişileri yeterli şekilde uyaramamasına neden olabilir.
3. YANGIN ALGILAMA VE UYARI SİSTEMLERİ HANGİ MEVZUATA GÖRE KONTROL EDİLİR?
Yangın algılama ve uyarı sistemlerinin kontrolünde başlıca mevzuat kaynaklarından biri Binaların Yangından Korunması Hakkında Yönetmelik'tir. Yönetmeliğin 84. maddesinde yangın algılama ve uyarı sistemlerinin, bina sahibi/yöneticisinin sorumluluğunda ilgili standartlarda belirtilen sistemin gerektirdiği periyodik kontrol, test ve bakıma tabi tutulacağı belirtilmektedir.
4. YANGIN ALGILAMA VE UYARI SİSTEMLERİNDE TEKNİK STANDARTLAR
TS EN 54 serisi, yangın algılama ve yangın alarm sistemlerinde kullanılan farklı ekipmanların özelliklerini ve performans kriterlerini kapsayan standartlardan oluşur. Sistemin yapısına göre aşağıdaki standartlar dikkate alınabilir:
- TS EN 54-2: Yangın alarm kontrol ve gösterge donanımı
- TS EN 54-3: Sesli uyarı cihazları
- TS EN 54-4: Güç kaynağı donanımı
- TS EN 54-5: Noktasal ısı dedektörleri
- TS EN 54-7: Noktasal duman dedektörleri
- TS EN 54-10: Alev dedektörleri
- TS EN 54-11: Manuel yangın ihbar butonları
- TS EN 54-13: Sistem bileşenlerinin uyumluluğu
- TS EN 54-17: Kısa devre izolatörleri
- TS EN 54-18: Giriş/çıkış cihazları
- TS EN 54-23: Görsel alarm cihazları
- TS EN 54-24: Sesli alarm cihazları
- TS EN 54-25: Radyo bağlantılı bileşenler
Not: Periyodik kontrol raporunda bütün TS EN 54 alt standartlarının otomatik olarak yazılması doğru değildir. Sistemde bulunan ekipmanlara ve yapılan kontrole karşılık gelen standartlar seçilmelidir.
5. TS EN 54-2 – YANGIN ALARM KONTROL VE GÖSTERGE DONANIMI
Yangın alarm paneli; alarm, arıza, bölge/loop, kayıt, reset, susturma, test ve haberleşme fonksiyonları açısından değerlendirilir. Panelin alarmı doğru göstermesi ve arızaları kullanıcıya bildirmesi önemlidir.
6. TS EN 54-4 – GÜÇ KAYNAĞI DONANIMI
Şebeke beslemesi, güç kaynağı, şarj devresi, aküler, akü bağlantıları ve enerji kesintisinde sistemin yedek güç üzerinden çalışması kontrol edilebilir. Sadece akü üzerinde gerilim bulunması, akünün yeterli kapasiteye sahip olduğunu tek başına göstermez.
7. TS EN 54-5 VE TS EN 54-7 KAPSAMINDAKİ DEDEKTÖRLER
Isı ve duman dedektörlerinde fiziksel durum, montaj, konum, kirlenme, alarm fonksiyonu ve panele doğru bilgi aktarımı değerlendirilir. Uygun test ekipmanlarıyla fonksiyon testleri gerçekleştirilir.
8. MANUEL YANGIN İHBAR BUTONLARININ KONTROLÜ
Butonun fiziksel durumu, erişilebilirliği, işaretlemesi, montajı ve aktive edildiğinde panelde doğru alarm bilgisini oluşturması kontrol edilir.
9. SİREN VE SESLİ UYARI CİHAZLARININ KONTROLÜ
Sirenlerin çalışması, alarmın ilgili bölgelerde duyulması, fiziksel durum, montaj ve panel ile haberleşme kontrol edilir.
10. FLAŞÖR VE GÖRSEL UYARI CİHAZLARININ KONTROLÜ
TS EN 54-23 kapsamında değerlendirilen görsel alarm cihazlarında flaşörün çalışması, konumu, montajı ve alarm senaryosuna dahil olması kontrol edilebilir.
11. YANGIN ALARM KABLOLARININ KONTROLÜ
Kablo güzergâhları, fiziksel hasarlar, bağlantılar, klemensler, etiketleme, kopukluk ve kısa devre gibi durumlar sistem ve proje kapsamında değerlendirilir.
12. YANGIN ALARM SİSTEMLERİNDE SENARYO TESTLERİ
Yangın alarmı oluştuğunda, sistem projesine göre asansör, havalandırma/duman kontrolü, yangın kapıları, söndürme sistemi ve bina otomasyonu gibi diğer sistemlerle oluşturulan entegrasyonlar test edilebilir. Bu nedenle yalnızca dedektörün alarm vermesi değil, yangın senaryosunun bir bütün olarak çalışması değerlendirilmelidir.
13. YANGIN ALGILAMA SİSTEMLERİNDE FONKSİYON TESTLERİ
Dedektör testi, panel testi, siren testi, flaşör testi, manuel buton testi, belirli arıza testleri ve şebeke enerjisi kesildiğinde yedek güç sistemi testi yapılabilir.
14. KONTROL EDİLEBİLECEK EKİPMANLAR
- Yangın alarm kontrol paneli
- Tekrarlayıcı panel
- Duman, ısı ve alev dedektörleri
- Aspirasyon tipi dedektörler
- Manuel yangın ihbar butonları
- Sirenler ve flaşörler
- Giriş/çıkış modülleri ve kısa devre izolatörleri
- Aküler ve güç kaynakları
- Yangın alarm kabloları
- Alarm haberleşme cihazları
- Yangın senaryosu entegrasyonları
15. ASPİRASYON TİPİ YANGIN ALGILAMA SİSTEMLERİ
Veri merkezleri, temiz odalar, arşivler, depolar, yüksek tavanlı alanlar ve hassas elektronik ekipmanların bulunduğu mahallerde kullanılabilen aspirasyon tipi sistemlerde örnekleme boruları, bağlantılar, hava akışı, fan, filtre, alarm seviyeleri, dedektör ve boru güzergâhı değerlendirilebilir.
16. DİĞER SİSTEMLERLE ENTEGRASYON
Sistem projesine göre yangın alarmı ile asansör, havalandırma/duman kontrolü, yangın kapıları, söndürme sistemi, bina otomasyonu ve güvenlik sistemi arasındaki entegrasyonlar test edilebilir.
17. PERİYODİK KONTROL RAPORU
Raporda işletme ve bina bilgileri, sistem tipi, panel marka/modeli ve seri numarası, loop/zone bilgileri, ekipman sayıları, güç kaynağı ve akü bilgileri, kullanılan mevzuat ve standartlar, test yöntemleri ve sonuçları, uygunsuzluklar, fotoğraflar, sistem senaryosu, entegrasyon testleri ve sonuç/kanaat bölümleri bulunmalıdır.
18. SIK KARŞILAŞILAN UYGUNSUZLUKLAR
- Arızalı veya kirlenmiş dedektörler
- Çalışmayan manuel ihbar butonları
- Arızalı siren veya flaşörler
- Yetersiz akü kapasitesi
- Panel üzerinde sürekli arıza
- Kablo kopuklukları veya kısa devreler
- Yanlış etiketleme
- Dedektörlerin önünün kapatılması
- Proje ile mevcut sistem arasında farklılık
- Çalışmayan yangın senaryosu veya entegrasyon
- Sistemin bazı bölümlerinin bypass edilmesi
19. PERİYODİK KONTROL VE BAKIM ARASINDAKİ FARK
Dedektörün temizlenmesi, akünün değiştirilmesi veya sirenin değiştirilmesi bakım/onarım faaliyetleridir. Dedektörün alarm fonksiyonunun, akünün sistem açısından durumunun veya sirenin alarmda çalışmasının test edilmesi ise periyodik kontrol kapsamında değerlendirilebilir. Bakım yapılmış olması kontrol ve test ihtiyacını ortadan kaldırmaz.
20. PERİYODİK KONTROLÜN FAYDALARI
Düzenli kontrol ve testler; yangının erken algılanmasına, kişilerin zamanında uyarılmasına, arızaların önceden belirlenmesine, yanlış alarm kaynaklarının tespitine, yedek güç sistemlerinin kontrolüne ve yangın senaryolarının doğrulanmasına katkı sağlar.
21. SONUÇ
Yangın algılama ve uyarı sistemleri, yangına karşı alınan güvenlik önlemlerinin önemli bir parçasıdır. Sistemin yangını erken algılaması, doğru alarm üretmesi ve gerekli uyarıları zamanında gerçekleştirmesi düzenli kontrol, test ve bakım ile güvenilir şekilde sürdürülebilir.
Periyodik kontrol sırasında yalnızca yangın alarm panelinin çalışıp çalışmadığına bakılması yeterli değildir. Dedektörler, manuel ihbar butonları, sirenler, flaşörler, kontrol panelleri, güç kaynakları, aküler, kablolama, modüller ve yangın senaryosunda yer alan diğer sistemlerle entegrasyonlar bir bütün olarak değerlendirilmelidir.
Kontrol ve değerlendirmelerde sistemin özelliklerine göre TS EN 54 serisi, Binaların Yangından Korunması Hakkında Yönetmelik, sistem projesi, üretici dokümanları ve uygulanabilir diğer teknik kriterler esas alınmalıdır.
Güvenilir bir yangın algılama sistemi; yalnızca alarm panelinin çalışıyor olması değil, yangını doğru algılayan, doğru alarmı oluşturan, doğru kişileri uyaran ve yangın senaryosunda tanımlanan diğer sistemleri zamanında devreye alan bütünleşik bir güvenlik sistemidir.
